Khám phá Mỹ Sơn (Sanctuaire Mỹ Sơn)

myson

Version vietnamienne

Lors d’un voyage du siècle dernier dans le Vietnam central, le chercheur français Jean Boisselier fit la remarque suivante: Les sanctuaires du Chămpa  ont été édifiés volontairement au sommet des collines. Mỹ Sơn n’est pas non plus une exception à cette règle. Etant une petite éminence située au centre d’un petit cirque montagneux, le sanctuaire Mỷ Sơn ne manque pas d’évoquer au visiteur , lors de sa visite,  le culte du linga trouvé sur place. C’est un  symbole phallique de Shiva qu’on a enchâssé dans le réceptacle féminin Yoni et qu’il est difficile de ne pas  penser à la dualité Yin et Yang des Vietnamiens.

Srisambhubhadresvara

Ce site fut découvert en 1889 par Camille Paris et étudié au début du XXe siècle par l’architecte français Henri Parmentier. Lors de son inventaire descriptif, il nota qu’il y avait plus de 70 édifices classifiés en plusieurs groupes:

Groupes A et A’: (les tours de la pagode) 19 monuments.
Groupes B,C,D: (les tours du marché) 27 monuments.
Groupes E et F: (les tours de Hố Khế) 12 monuments.
Groupe H: (la tour de l’échiquier) 4 monuments.
Groupe G : 5 monuments.

Quant aux groupes (K,L, M, N et O) , chacun renferme un ou deux monuments correspondant à une période chame et représentant un style particulier dans l’histoire de l’art architectural du Chămpa. 

On trouve dans ce sanctuaire des kalans (điện thờ) en forme de tour à étages. Ils sont précédés d’un mandapa (tháp nhà), un koshargrha (sacristie ou annexe prévu pour la cuisine et le stockage) (tháp hỏa ou tour du feu) au toit en forme de selle, situé toujours à droite ou en face des kalans dans l’enceinte sacrée et tellement décoré qu’il retient facilement l’attention des touristes et des gopuras (tháp cổng) ou tours-portails monumentales. Analogue au mont sacré Méru, demeure des dieux dans la cosmologie hindouiste, les temples sur terre doivent refléter aussi le même concept avec  un mont Méru en miniature. Leur façade et leur porte principale sont   orientées  dans la direction Est où  il y a la lumière  matinale du soleil et l’origine de la vie.

Tous les temples  ont été réalisés en briques rouges liées par un mortier d’argile fin et adhérent, ce qui permet de résister aux attaques des intempéries au fil des siècles. Cette technique de fabrication constitue encore une énigme pour la plupart des scientifiques et témoigne d’un savoir-faire et d’une maîtrise parfaite chez les Chams.

A cause de la guerre, la nature et l’homme, il ne reste qu’une vingtaine de tours qui sont encore plus ou moins intactes jusqu’à aujourd’hui malgré l’effort de la restauration. En 1999, Mỹ Sơn a été reconnu comme le site du patrimoine mondial de l’UNESCO.

Galerie des photos

Situé à 69 km au sud-ouest de Ðà Nẵng, Mỹ Sơn constitue un des plus vastes et vieux sites archéologiques du Vietnam. Cet ancien centre religieux du Champa fut établi dans le Centre du Vietnam à partir du IIème siècle après J.C. Il fut choisi aussi au début comme la capitale de tout le royaume du Champa par le clan des Narikelavamsa (ou thị tộc Dừa en vietnamien) car il était facile de le défendre du fait qu’il était niché au cœur d’un petit cirque montagneux.
Du VIème siècle au VIIIème siècle, Mỹ Sơn fut doté de temples magnifiques. Malgré le transfert de la capitale à Vivapura (Bình Định) par le clan des Kramukavamsa (ou thị tộc  Cau en vietnamien) vers la fin du VIIIème siècle, Mỹ Sơn continua à garder son importance religieuse et reprit sa place au début du IXème siècle. À cause des guerres, Mỹ Sơn commença à s’étioler seulement pendant la plus grande partie du XIème siècle. Puis il pâtit énormément de la guerre engagée par Jaya Indravarman IV contre l’empire khmer par la mise à sac de sa capitale Angkor. Il devint ainsi l’objet des représailles suivi par des occupations khmères de 1190 à 1220. 

À partir du XVème siècle, Mỹ Sơn cessa d’être un lieu de culte avec le déclin du royaume du Chămpa

Vietnamese version

Trong cuộc hành trình ở miền trung Việtnam vào thế kỷ vừa qua, nhà nghiên cứu Pháp Jean Boisselier đã nhận xét như sau:  Những khu đền của người Chàm thường được dựng lên ở các ngọn đồi. Mỹ Sơn cũng không nằm  ngoài lệ trong nguyên tắc nầy. Là một mô đất nằm ở giữa  lòng chảo  của một vùng sơn cước, thánh địa Mỹ Sơn, khi có dịp đến viếng thăm,   làm  du khách   chợp  nhớ đến ngay  sự sùng bái tựợng linga ở nơi nầy. Đây  là  biểu tượng  dương vật của thần Shiva được đặt để vào bế vuông tượng trưng  sinh thực khí nữ (Yoni) khiến làm ai  cũng  nghĩ đến  triết lý Âm Dương của người dân Việt.

Srisambhubhadresvara

Địa danh nầy được khám phá vào năm 1889 bỡi Camille Paris và được nghiên cứu vào đầu thế kỷ 20 bỡi ông kiến trúc sư Pháp Henri Parmentier. Trong bản thống kê khảo tả của ông, thì nhận thấy có đến 70 đền tháp đuợc chia ra nhiều nhóm:

Nhóm A và A’: (Khu tháp chùa) 19 công trình.
Nhóm B,C,D: (Khu tháp chợ) 27 công trình.
Nhóm E et F: (Khu tháp  Hố Khế) 12 công trình.
Nhóm H: (Khu tháp bàn cờ) 4 công trình.
Nhóm G : 5 công trình.

Còn những nhóm còn lại (K,L, M, N  và O) , mỗi nhóm có một hoặc 2 công trình thường  liên quan đến một thời và tiêu biểu một phong cách riêng tư trong lịch sữ nghệ thuật kiến trúc của Chămpa.

Trong khu vực thánh địa thường thấy những điện thờ  với dạng tháp tầng mà người Chàm thường gọi  là Kalan.  Nhưng trước khi đến đây, thường đi ngang qua   trước đó một toà nhà dài (hay mandapa), một kiến trúc phụ dùng làm kho chứa đồ tế  thần hay nấu nướng (tháp hỏa) có bộ mái  nhà với  hình dáng yên ngựa, thường  được xây dựng   lúc nào  cũng bên tay phải hay ngang điện thờ (kalan)  trong khu vực   rất tôn nghiêm  và lúc nào cũng trang trí làm cho du khách dễ nhận ra và kèm theo những tháp cổng (hay gopuras). Cũng như núi vũ trụ  Mêru , nơi ở của  các thần của Ấn Độ giáo,  các đền thờ ở hạ giới cũng phải thể hiện như núi Mêru thu nhỏ  và có mặt tiền cũng như chính cửa  phải  quay về hướng  Đông, nơi mặt trời mọc  và nguồn gốc  của sự sống.  Tất cả đển thờ  đều  được xây bằng  bằng gạch đỏ được dính nhờ chất vữa đất sét  mịn. Chính nhờ đó mà có thể chống chọi lại sự phá hỏng của thời tiết khắc nghiệt qua nhiều thế kỷ. Kỹ thuật xây dựng nầy vẫn còn là một bí ẩn cho các nhà khoa học và biểu thị cái khéo léo và tài ba tuyệt vời của người Chàm cổ. Vì chiến tranh, thiên nhiên  và con người,  nay chỉ còn lại duy nhất 20 di tích mà thôi   mặc dầu  có sự cố gắng không ít trong việc sùng tu. Năm 1999, Mỹ Sơn đựơc UNESCO  công nhận là di sản  thế giới.

 Mỹ Sơn là một trong những địa điểm khảo cổ  lâu đời và trọng đại ở Việtnam, nằm  về hướng tây nam, cách xa thành phố Đà Nẵng khoảng 69 cây số . Thánh địa nầy được xây dựng ở miền trung Việtnam  từ thế kỷ thứ hai sau Công Nguyên. Nơi nầy được chọn một thời là  thủ đô của vương quốc Chămpa với thị tộc  Narikelavamsa (hay thị tộc Dừa) vì nó nằm ở giữa lòng một vùng sơn cước dễ trấn thủ. 

Từ thế  kỷ  thứ 6 đến thế kỷ  thứ 8, Mỹ Sơn có nhiều  đền tráng lệ. Mặc dầu  sau đó vì sự  dời đô do thị tộc  Kramukavamsa (hay thị tộc Cau)  về  Vivapura (Bình Định) cuối thế kỷ thứ 8,  Mỹ Sơn vẫn còn giữ một vai trò quan trọng về mặt tôn giáo và chiếm lại địa vị  như xưa vào đầu thế kỷ 9. Chính vì chiến tranh, Mỹ Sơn bắt đầu suy vong vào thế kỷ 11. Nó càng   trầm trọng suy sụp thêm nửa    khi Jaya Indravarman IV gây chiến tranh với Chân Lạp và  cướp bóc tàn phá thủ đô Angkor. Sau đó Mỹ Sơn nhận lãnh sự trả thù  suốt trong thời gian đô hộ của Chân Lạp từ   1190  đến 1220.

Từ thế kỷ 15, Mỹ Sơn không còn là một nơi tín ngưỡng nữa  với thời kỳ suy tàn của vương quốc Chămpa.

 


Références bibliographiques:

Pérégrinations culturelles au Champa. Nguyễn Văn Kự- Ngô Văn Doanh,Andrew Hardy. Editeurs EFEO- Thế Giới Publishers 2005.

Văn Hóa Cổ Chămpa. Ngô Văn Doanh. Editeur Nhà Xuất Bản Văn Hóa Dân Tộc 2002.

Ðền tháp Champa. Nguyễn Hồng Kiên ( Viện Khảo Cổ Học)