Histoire

Cuộc xâm lăng  lần thứ ba của quân Nguyên-Mông ở Đại Việt.

La troisième invasion mongole au pays Đại Viêt.

The third Mongol invasion of Dai Viet

Version française 
Version anglaise 
Galerie des photos
Bibliographie

Khi Thoát Hoan  cùng quân Nguyên-Mông bại trận chạy về thì Hốt Tất Liệt nổi giận lôi đình muốn bắt chém tất cả nhưng nhờ quần thần can gián nên mới thoát khỏi tội chết.  Lúc bấy giờ Hốt Tất Liệt có ý  định đi đánh Nhật Bản nhưng ông buộc lòng tạm thời gác lại. Ông sai đóng thêm 300 chiếc  thuyền và truyền hịch cho ba tỉnh Giang Hoài, Hồ Quảng và Giang Tây tụ tập binh sĩ để tháng tám noi theo đường châu Khâm, châu Liêm (Quảng Tây) mà đánh nước ta để  rửa nhục báo thù. Nhưng quan tỉnh Hồ Nam Duyến Kha dâng sớ can Hốt Tất Liệt nên để quân sĩ  nghỉ ngơi vài tháng khiến Hốt Tất Liệt nghe theo.(Trần Trọng Kim, ibid 128). Lúc bấy giờ vua Nhân Tông  nghe được nên mới hỏi Hưng Đạo Vương rằng: Khanh có gì để chống trả lại lần nầy nhất là quân thế của Nguyên Mông càng to hơn trước?. Hưng Đao Vương điềm nhiên  trả lời: Lúc trước quân và dân ta không có tập dượt  đến chiến trận nên rất vất vã và gặp nhiều khó khăn. Nhưng giờ đây quân dân ta đã quen việc chinh chiến, ta nhất định đánh phá  quân địch dễ  dàng hơn, xin bệ hạ đừng lo. 

Quân Nguyên-Mông vốn quen sống ở vùng thảo nguyên bao la nên khi sang Đại Việt, họ gặp nhiều trở ngại nghiêm trọng về vấn đề lương thực. Điều nầy được thấy rõ qua hai lần xâm lược khiến  họ không thể áp dụng lối sống và cách đánh truyền thống xưa nay. Họ đi đến đâu  là họ cướp giựt đến đó nên không cần đem lương thực theo nhiều cồng kềnh. Bởi vậy chiến lược của họ không thể áp dụng ở Đại Việt vì ta dùng chiến lược «vườn trống nhà không». Còn họ thì đánh cấp tốc và  dùng chiến lược  «lấy chiến tranh nuôi chiến tranh». Vã lại nước ta lại có địa hình  nhiều sông ngòi, đầm lầy và ruộng lúa nước nên không có cỏ để nuôi hàng vạn con ngựa chiến và gia súc. Ngựa của quân Nguyên suy kiệt và chết dần  vì bị thiếu thức ăn, khiến họ mất đi nguồn thực phẩm dự phòng và cả vũ khí chiến đấu lợi hại nhất của họ là kỵ binh. Chính đây sự khác biệt giữa chinh sách «vườn trống nhà không» và chính sách « lấy chiến tranh nuôi chiến tranh » .

Tài năng quân sự của dân tộc ta  được thể hiện rõ qua chỉ dụ của Đại Hãn Mông Cổ Hốt Tất Liệt gửi cho Thoát Hoan trước khi sang đánh Đại Việt. Trong Nguyên sử (元史)  có chép lại một đọan trích dẫn nằm ở quyển 14 (phần *Bản kỷ*), trang 10: « Chớ bao giờ coi thường Đại Việt, dù nước này nhỏ bé. »(1)

Lần này, mùa xuân năm Đinh Hợi (1287), bên cạnh bộ binh và kỵ binh, nhà Nguyên còn tập hợp một hạm đội hùng hậu cùng đoàn tiếp tế khổng lồ. Một tài liệu có tựa đề « Truyền thống quân sự của chúng ta » (2) của sử  gia Nguyễn Khắc Viện đã giải thích cơ sở của chiến thuật này và trình bày chi tiết việc triển khai lực lượng của quân Nguyên.

Lực lượng nửa triệu quân được chia ra thành ba cánh:

-lực lượng chủ lực của quân xâm lược, do Thoát Hoan chỉ huy, đi theo đường Lạng Sơn và giả  danh đưa Trần Ích Tắc về  nước  lên ngôi và được Hốt Tất Liệt  công nhận là vua nước An Nam.

-một cánh quân khác do tướng Áo Lỗ Xích (Auruyvci) chỉ huy, xuất phát từ Vân Nam, đi theo đường sông.

Hạm đội  do Ô Mã Nhi (Omar Al-Din) và Phàn Tiếp (Fan Ji) chỉ huy, gồm hơn 600 chiến thuyền, đã xuất phát từ Quảng Châu với lệnh đi  ngược dòng sông Đằng để tập kết tại Vạn Kiếp (Chí Linh, Hải Hưng).

Ngoài ra một đoàn thuyền vận tải do Trương Văn Hổ (Zhang Wenhu) chỉ huy theo đường bể  tải hơn 17 vạn thạch lương sang cấp cho quân sĩ.

Theo sư nhận xét của sử  gia Lê Đình Thông (3), thì lần nầy ba trong số bốn cuộc tiến quân của quân Nguyên-Mông được thực hiện bằng đường biển hoặc đường sông. Nói cách khác, hải quân đóng vai trò quyết định trong cuộc chiến này. Chúng ta nên nhớ thời Tống được coi là kỷ nguyên hoàng kim của công nghệ và sức mạnh hàng hải Trung Hoa. Giai đoạn này không chỉ ghi dấu ấn bởi những tiến bộ trong công nghệ hàng hải mà còn bởi sự phát triển trong lĩnh vực chế tạo hỏa khí: « Dưới thời nhà Tống, Trung Quốc là cường quốc hàng đầu thế giới về hỏa khí ». (4). Như vậy nhà Nguyên đã tiếp quản lực lượng hải quân của nhà Tống. Trên nguyên tắc, cán cân quyền lực rõ ràng nghiên về phía quân Nguyên Mông. Để đảm bảo chiến thắng của phe mạnh trước phe yếu, quân Nguyên-Mông còn áp dụng chiến thuật « biển người« .

 Được tin nầy nhờ quan trấn thủ  ở biên giới phi báo, Hưng Đạo Vương nói rằng: Binh cốt giỏi chứ không cốt nhiều. Nếu nhiều mà không giỏi thì cũng không ích lợi gì cả cũng như Bồ Kiên (hay Phù Kiên) thôi. Ông coi trọng  chất lượng, sự tinh nhuệ và tinh thần đoàn kết của dân tộc chớ như Bồ Kiên  vua của  nước Tiền Tần dù có 100 vạn quân nhiều sắc tộc  cũng vẫn thua  quân Đông Tấn chỉ có khoảng 8 vạn quân ở Trận Phì Thủy (năm 383) lúc thời Ngũ Hồ thập lục quốc (Shiliuguo)(từ 304 đến 439 sau Công Nguyên).

Ông lúc nào cũng thể hiện được cái tư duy mà ông có: Cái yếu hoàn toàn có thể thắng cái mạnh nếu biết dùng mưu lược và sự đoàn kết. Theo sử gia Pháp Paul Valery thì cái tư duy nầy  rất  có lý vì ông  đã từng nói rằng trong bài luận của  mình: các đế chế hay những kẻ chinh phạt hùng mạnh (chẳng hạn như người Mông Cổ) thường lầm tưởng rằng họ làm chủ một vùng đất chỉ vì họ đã vẽ được bản đồ về nơi đó.Nhưng thực trạng  của một quốc gia nó nằm ở địa hình, văn hóa bản địa và những nét đặc thù riêng biệt. Chính vì vậy luôn được trường tồn hoặc làm tan rã lực lượng xâm lược

Lúc đầu quân Nguyên-Mông quá đông và dùng chiến thuật biển người  nên quân ta phải thối chạy về Vạn Kiếp dù chống cự rất  mãnh liệt  của hai tướng Trần Nhật Duật và Nguyễn Khoái trên mặt trận Lạng Sơn nhất là Thoát Hoan quen đường nhờ chiến trận 1284. Thoát  Hoan còn sai Ô Mã Nhi (Omar Al-Din) dẫn quân từ Đông Lục Đầu  cùng A Bát Xích (Abaci)  đánh xuống sông Hồng. Hưng Đạo đang  giữ Quảng Yên phải bỏ và  rút về giữ Thăng Long. Còn Nhân Tông và Thái Thượng Hoàng phải dùng nghe đi ra biển về Thanh Hóa tạm trú. Tức giận vì không đuổi kịp nên vể Long Hưng (Thái Bình) mà  Ô Mã  Nhi phá tan mồ mả của nhà Trần. (Thái văn Kiểm, ibid 104) rồi tiến qua Vân Đồn vào cuối tháng 12 năm 1287 với  hàng trăm chiến thuyền.

Lực lượng quá chênh lệch, Trần Khánh Dư  buộc lòng phải  rút lui để địch đi qua. Thượng hoàng Trần Thánh Tông nghe tin Trần Khánh Dư thua và không cản được địch. Nổi giận, ông liền sai sứ ra xiềng xích Trần Khánh Dư để giải về kinh chịu tội. Trần Khánh Dư  là một nhà quân sự xuất chúng chỉ đứng sau Trần Hưng Đạo về nghệ thuật quân sự và mưu lược. Ông đã từng chấp bút  để lời tựa như sau  cho Vạn Kiếp binh thư của Trần Hưng Đạo: Người giỏi cầm quân thì không sợ bày trận, người giỏi bày trận thì không phải đánh,  người đánh giỏi thì không thua. Người khéo thua thì  không chết. Ông biết ông không thể chết dù ông đã thua. Ông bèn nghĩ kế phục binh nơi Lục Thủy Dương để chận đánh đoàn thuyền chở lương thực của Trương Văn Hổ, môt tên cướp biển qui phục Nguyên Triều dưới thời Nam Tống. Chắc chắn đây là nhược điểm của quân Nguyên-Mông mà Trần Khánh Dư thấu biết và cũng có dịp để ông không chỉ lập công chuộc tội mà còn được thưởng gấp bội lần. Bao lần ông bị tội nhưng nhờ tài năng xuất chúng nên được Nhân Tông phục chức và trọng dụng.

Một đêm dày đặc sương mù, quân ta lợi dụng thời cơ, đánh úp cả hai mặt sông, phá tan đoàn thuyền chở lương thực của Trương Văn Hổ với vô số xác chết  của Nguyên-Mông trôi lềnh bềnh ở trên sông.  Còn Trương Văn Hổ (Zhang Wenhu) thì quá khinh địch để  bị  phục kích phải dùng thuyền con chạy trốn về Quỳnh Châu bên Tàu.

Còn Ô Mã Nhi thì ngày đêm trông chờ đoàn thuyền lương thực  nên đâm ra lo lắng. Khi hay tin sự thực thì  Ô  Mã Nhi không chỉ tức giận mà càng lo sợ  vì tinh thần của binh sĩ  càng ngày càng xuống cấp. Ai nấy cũng có ý đồ thoát thân cả qua đường bộ nhưng Hưng Đạo Vương biết ý nên sai  các tướng sĩ lên giữ  chặt chẽ hai núi Kỳ Cấp và Núi Nhị (tức là Vọng Phu) ở phía Lạng Sơn  khiến họ quyết định rút về  nước kỳ nầy  bằng đường thủy qua vịnh Hạ Long. Theo sử gia Lê Đình Thông, tác chiến trên sông vẫn là phương thức giao chiến ưa thích của người Việt, đồng thời cũng là điểm yếu của quân Nguyên. Như vậy trận Bạch Đằng giang là trận quyết định sư thắng bại của cuộc xâm lăng lần thứ ba của quân Nguyên-Mông. Chính Hưng Đạo vương cũng biết chuyện nầy. Khi lúc xuất quân, ông còn trỏ sông Hà Giang (thuộc sông Thái Bình) mà thề rằng: Trận nầy không dẹp xong giặc Nguyên thì thề không về tới sông nầy nữa. Ông cùng quân sĩ kéo một mạch tới sông Bạch Đằng. Ông tận dụng  câu thành ngữ: Thiên Thời Địa Lợi Nhân Hoà để thắng quân xâm lược.

Ta đã có hai thế lợi là địa thế (đất nước nhiều sông ngòi) và nhân hoà (mười người như một đồng lòng chống giặc) chỉ cần thiên thời (tức là chờ thời cơ nữa) là có thể giành được sự thắng lợi. Thời cơ là phải hiểu rõ ở đ ây là chế độ nhật triều điển hình của sông Bạch Đằng. Mỗi ngày triều lên và triều xuống chỉ có một lần. Đối với Trần Hưng Đạo thì  ông phải thông thuộc địa hình. Ông phải biết rõ  trong khoảng thời gian nào nước dâng lên và nước rút kéo dài để  ông dự đoán dụ quân Nguyên-Mông vào cuộc chiến để dành thắng lợi quyết đinh. Mực nước chênh lệch giữa lúc nước lên cao nhất  và lúc xuống thấp nhất có thể lên đến ba bốn thước. Lòng sông rộng nhưng nông. Khi triều lên, mặt sông bao la che lấp toàn bộ các chướng ngại vật ở dưới. Khi triều rút nhanh thì  trơ ra những bãi bồi, những cọc nhọn bịt sắt mà dân ta ẩn giấu từ lâu nay. Chiến thuật « đóng cọc gỗ dưới lòng sông » kết hợp  với việc mai phục để tiêu diệt các chiến thuyền của giặc là  môt nghệ thuật quân sự lợi  hại mà dân tộc ta áp dụng 3 lần  trong lịch sử  để giành chiến thắng. Lần nầy, Hưng Đạo vương   truyền lệnh cho quân sĩ bố trí trận địa cọc quy mô lớn tại các cửa sông phụ lưu như sông Chanh, sông Kênh, sông Rút (*)  trong lúc chờ thủy triều xuống dốc.

Vào rạng sáng ngày 9 tháng 4 năm 1288, hạm đội của Ô Mã Nhi xuôi dòng sông Đá Bạc tiến vào sông Bạch Đằng với đội tiên phong trinh sát do chính tướng Phan Tiếp chỉ huy. Bổng thấy tướng nhà Trần Nguyễn Khoái dẫn thuyền đến kiêu chiến. Ô Mã Nhi tức giận thúc quân rượt theo. Nguyễn Khoái giã vờ thua chạy. Lúc bây giờ là lúc thủy triều lên nên mặt nước bao la. Ô Mã  Nhi truyền lệnh cho thuyền rượt theo.

Đến lúc qua khỏi các nơi đóng cọc thì Nguyễn Khoái quay thuyền nghinh chiến. Lúc nầy lại có thêm đại binh của Hưng Đạo vương tiếp đến khiến Ô Mã Nhi, Phàn Tiếp đâm ra lo sợ bèn quay thuyền trở lại. Khi đến tới khúc sông có đóng nọc thì thủy triều đã rút xuống lúc trưa  khiến thuyền bè của Nguyên-Mông bị mắc bởi các  cọc nên đổ nghiêng ngửa và đắm vỡ mất đi rất nhiều. Ngay lúc đó, những chiếc bè và thuyền nhỏ chở đầy các khúc gỗ đang cháy rừng rực do dân ta thả xuống và bị dòng nước cuốn đi, lại  nhanh về phía những chiếc thuyền buồm của địch đang bị kẹt lại trước các hàng cọc nhọn bịt sắt. Một số chiếc thuyền bốc cháy, thiêu rụi những người trên đó, rồi chìm nghỉm dưới làn sóng nước.

Quân ta thừa thắng xông lên giết hại quân Mông nhiều lắm nhất là các hàng cọc nhọn bịt sắt trong trận Bạch Đằng được bố trí có khoảng cách và quy luật để vừa cản bước và chọc thủng  các đoàn thuyền lớn của địch khi thủy triều rút, vừa cho phép thuyền nhỏ và quen thuộc địa hình của quân ta xen qua dễ dàng qua các khoảng trống hoặc cửa khẩu được định sẵn trong trận địa. Đấy là loại thuyền đuôi én hay thuyền lá tre nó có đặc tính kỹ thuật như sau : Khả năng cơ động cực cao và có trọng lượng nhẹ và mớn nước nông nên dễ dàng di chuyển qua các khu vực rừng ngập mặn hay những khúc sông quanh co và vùng nước nông của Đồng bằng sông Hồng. Hơn nữa nó còn một tốc độ đáng gờm. Chỉ cần đội ngũ từ 30 đến 100 tay chèo thì nó trở thành một lợi thế then chốt trong cuộc tấn công chớp nhoáng trên sông hay rút lui chiến lược.

Ngoài hai tướng Ô Mã Nhi và Phàn Tiếp, hoàng tử Mông Cổ Tích Lệ Cơ Ngọc (Shiregi) con trai của Mông Kha Hãn cùng tùy tùng cũng bị bắt làm tù binh. 400 chiến thuyền bị phá hủy và lực lượng rút lui theo đường sông bị tiêu diệt hoàn toàn.

Thoát Hoan nghe tin quân thủy vỡ rồi thì dẫn các tướng còn lại Trịnh Bằng Phi, A Bát Xích, Áo Lỗ Xích, Trương Quân và Trương Ngọc đi đường bộ chạy về Nội Bàng bị Phạm Ngũ Lão chặng đánh. Các tướng vừa đánh vừa chạy để hộ tống Thoát Hoan. Trương Quân cuối cùng bị Phạm Ngũ Lão chém chết vì ông dẫn quân đi đọan hậu. Tóm lại Thoát Hoang chạy thoát ra cửa ải với quân sĩ mười phần tổn hại cũng mất 5, 6 phần.  Trong lúc đó, Hưng Đạo vương rước xa giá Thượng Hoàng cùng Nhân Tông về kinh sư.

Vua Trần Nhân Tông  đem các tướng Nguyên bị bắt làm lễ dâng thắng trận ở Chiêu Lăng. Tại đây vua trông thấy chân mấy con ngựa đá đều lấm bùn vì trước đó quân Nguyên đã phá Chiêu Lăng và định đập bỏ ngựa đi mà chưa kịp. Thấy giang sơn lại được như cũ nên Nhân Tông có làm hai câu thơ tuyệt vời mà sử gia Trần Trọng Kim  dịch ra tiếng nôm như sau:

Xã tắc hai phen bon ngựa đá
Non sông thiên cổ vững âu vàng

Tuy nước ta thắng trận nhưng thế lực nhà Nguyên-Mông vẫn mạnh lắm. Cứ chiến tranh triền miên, dân ta lại khổ sở và nước ta lại là nước nhỏ và cô lập một mình  nên đến tháng mười năm Mậu Tí (1288) Nhân Tông sai quan Đỗ Thiên Thư sang Tàu xin theo lệ cống như xưa. Hốt Tất Liệt buộc lòng chấp nhận giảng hoà và phong  Nhân Tông  làm An Nam Quốc Vương.

Tháng hai năm Kỉ Sửu (1289), Nhân Tông sai quan đưa các tướng nhà Nguyên bị bắt  như Tích Lê Cơ Ngọc về Tàu. Còn Phàn Tiếp bị bệnh mà chết được Nhân Tông sai đem hỏa táng và hài  cốt  được mang về Tàu. Chì có Ô Mã Nhi có tội phá mồ mả tổ  tiên nhà Trần nên vua muốn giết nhưng sợ làm phật lòng Hốt Tất Liệt nên phải dùng kế của Trần Hưng Đạo. Ô Mã Nhi được người hộ tống đi đường biển nhưng thuyền bị đắm giữa đêm nên bị chết đuối vì ông không biết lội. Có lẽ Yết Kiêu được lệnh của Hưng Đạo vương  đục thuyền trước khi thuyền ra khơi.

Version française

Lorsque Toghan et les forces yuan-mongoles prirent la fuite lors de  leur défaite, Kubilai Khan, furieux, voulut les faire tous exécuter, mais il leur laissa la vie sauve après l’intervention de ses hauts fonctionnaires. À cette époque, Kubilai Khan eut l’intention d’envahir le Japon, mais il fut contraint de reporter temporairement ce projet. Il ordonna la construction de 300 navires supplémentaires et promulgua un décret ordonnant aux provinces de Jianghuai, Huguang et Jiangxi de rassembler au cours du huitième mois des troupes pour envahir notre pays  en passant par Qinzhou et Lianzhou (au Guangxi), ce qui lui permit  de  laver ainsi l’affront de la défaite et de  prendre sa revanche. Toutefois, Yuan Ke, un haut fonctionnaire de la province du Hunan, soumit un rapport conseillant à Kubilai Khan de laisser les troupes se reposer pour quelques mois. Kubilai Khan accepta cette suggestion (Trần Trọng Kim, ibid. 128).

En apprenant la nouvelle, le roi Nhân Tông demanda au prince Hưng Đạo : « Comment comptez-vous résister cette fois, alors que les forces yuan-mongoles sont encore plus redoutables qu’auparavant ? » Le prince Hưng Đạo répondit avec calme : « Auparavant, notre armée et notre peuple ne sont pas habitués à la guerre, ce qui nous crée de grandes épreuves et de grosses  difficultés. Aujourd’hui, en revanche, nos troupes et nos citoyens sont aguerris au combat. Nous vaincrons sûrement  l’ennemi avec plus de facilité. Votre Majesté n’a pas  besoin de  s’inquiéter.

Habituées à vivre dans les immenses steppes, les forces mongoles de la dynastie Yuan se heurtèrent à de graves problèmes logistiques d’approvisionnement lors de l’invasion du Dai Viet. Cette difficulté était manifeste au cours de leurs deux campagnes miltaires car elles ne pouvaient ni maintenir leur mode de vie traditionnel ni appliquer leurs tactiques de combat habituelles. D’ordinaire, elles comptaient sur le pillage au fil de leur progression. Cela leur épargna ainsi le transport de lourds convois de ravitaillement. Or cette stratégie s’avéra inefficace au Dai Viet en raison de la mise en œuvre locale de la politique dite des « champs vides et maisons désertes », une tactique de la  terre brûlée  alors même que les envahisseurs comptèrent sur des offensives rapides et sur la stratégie consistant à « nourrir la guerre par la guerre ».

De plus, le relief de notre pays caractérisé par de nombreuses rivières, des marécages et des rizières inondées n’offrait pas assez de pâturages pour subvenir aux besoins de leurs dizaines de milliers de chevaux de guerre et de bétail. Privés de fourrage suffisant, les chevaux des Yuan dépérirent et moururent, ce qui fit perdre aux envahisseurs à la fois la source vitale de nourriture de secours et l’atout militaire le plus redoutable qu’était leur cavalerie. Cela mit en évidence le contraste fondamental entre la stratégie employée des « champs vides et maisons désertes » et la méthode  militaire utilisée par les  Mongols  dans le but « nourrir la guerre par la guerre ». 

La puissance militaire de notre nation a été clairement attestée par l’édit impérial adressé par le Grand Khan mongol Kubilaï à Toghan avant l’invasion du Dai Viet. L’*Histoire des Yuan* (*Yuan Shi*)(元史) a rapporté, au volume 14 (section des *Annales*), page 10, le passage suivant : « Ne sous-estimez jamais le Đại Việt même si c’est un petit pays.»(1)

Au printemps de l’année Đinh Hợi (1287), outre son infanterie et sa cavalerie, la dynastie Yuan rassembla une formidable flotte navale ainsi qu’un immense convoi de ravitaillement. Un document intitulé « Notre tradition militaire » (2), rédigé par l’historien Nguyen Khac Vien, explique la logique de cette stratégie et donne en détail le déploiement des forces Yuan.

Cette armée, forte d’un demi-million d’hommes, était divisée en trois colonnes :

– La force d’invasion principale, commandée par Toghan (Thoát Hoan),  progressa par la route de Lang Son sous le prétexte d’escorter Tran Ich Tac dans le but de l’introniser, après avoir été reconnu par Kubilai Khan comme roi d’Annam.

– Une seconde colonne, commandée par le général Auruyvci (Áo Lỗ Xích), partit de la province de Yunnan et s’avança  en prenant la voie fluviale.

– Une flotte forte de plus de 600 navires de guerre sous le commandement de  Omar Al-Din (Ô Mã Nhi) et Fan Ji (Phàn Tiếp), appareilla de Guangzhou  et reçut l’ordre de remonter la rivière Bạch Đằng et de rejoindre Vạn Kiếp (Chi Linh, Hai Hung).

Par ailleurs, une flotte de transport commandée par Zhang Wenhu (Trương Văn Hổ) fit route par la  mer et achemina plus de 170 000 quintaux de vivres pour ravitailler les troupes.

Selon l’historien Lê Đình Thông (3), trois des quatre colonnes militaires lancées par les forces yuan-mongoles durant cette expédition furent menées par voie maritime ou fluviale.  Autrement dit, la puissance navale joua un rôle décisif dans le conflit. Il convient de noter que la dynastie Song était considérée comme l’âge d’or de la technologie et de la puissance  maritime chinoise. Cette époque se distingua non seulement par des avancées technologiques dans le domaine maritime, mais aussi par des progrès dans la fabrication d’armes à feu : « Sous la dynastie Song, la Chine était la première puissance mondiale en matière d’armes à feu » (4). Par conséquent, la dynastie Yuan hérita des forces navales des Song. En principe, le rapport de force penchait nettement en faveur des troupes yuan-mongoles. Pour assurer la victoire du camp du plus fort, l’armée yuan-mongole eut également recours à des tactiques de « vagues humaines ».

À la réception de ce rapport urgent du commandant de la frontière, Prince Hưng Đạo fit cette remarque: « La force militaire réside dans la qualité, et non dans le simple nombre. Même si une armée est nombreuse mais elle se montre incompétente, cela ne sert à rien à l’instar des troupes de Fu Jian. » Il privilégia la qualité, la combativité des troupes d’élite et l’unité nationale. Il sut que Fu Jian, souverain des Qin antérieurs  avait été vaincu lors de la bataille de la rivière Fei (383 apr. J.-C.), durant la période des Seize Royaumes (Shiliuguo) (304–439 apr. J.-C.) alors qu’il commandait une armée multi-ethnique d’un million d’hommes face aux forces des Jin orientaux ne comptant qu’environ 80 000 soldats.

Il a toujours fait preuve du type de réflexion qui le caractérisait: les faibles peuvent triompher les forts grâce au stratagème et à l’union. Selon l’historien français Paul Valéry ce point de vue est très pertinent car il a déjà  dit dans son essai : les grands empires ou les conquérants (comme les Mongols) croient dominer un territoire parce qu’ils le tracent sur une carte, mais la réalité d’un pays réside dans sa topographie, sa culture locale et ses singularités qui finissent toujours par survivre ou fragmenter l’envahisseur.

Initialement, les forces mongoles de la dynastie Yuan étaient écrasantes par leur nombre et employaient des tactiques de « vagues humaines ». Par conséquent, malgré la résistance acharnée de  la part des généraux Trần Nhật Duật et  Nguyễn Khoái sur le front de Lạng Sơn, les forces vietnamiennes furent contraintes de battre en retraite vers l’embarcadère Vạn Kiếp. Le commandant mongol en chef  Toghan (Thoát Hoan) tira parti de sa connaissance du terrain acquise lors de la campagne de 1284. Il ordonna à Omar Al-Din (Ô Mã Nhi) de mener des troupes depuis Đông Lục Đầu, aux côtés d’Abaci (A Bát Xích), dans une offensive par la descente sur le fleuve Rouge. Prince Hưng Đạo, qui tenait la position de Quảng Yên, fut contraint de l’abandonner et de se replier pour  défendre la citadelle Thăng Long, tandis que l’empereur Nhân Tông et l’empereur retiré durent fuir par la mer pour trouver refuge temporairement à Thanh Hóa. Frustré de ne pas avoir réussi à les capturer, Omar al-Din se dirigea vers Long Hưng (Thái Bình) où il donna l’ordre de profaner les tombes royales de la dynastie  Trần (Thái văn Kiểm,ibid 104), avant de progresser vers l’embarcadère  Vân Đồn à la fin du mois de décembre 1287 avec une flotte de plusieurs centaines de navires de guerre.

Face à des forces ennemies écrasantes, Trần Khánh Dư fut contraint de battre en retraite et de laisser passer l’adversaire. En apprenant l’échec de Trần Khánh Dư dans la mission de  stopper l’ennemi, l’empereur retiré Trần Thánh Tông entra dans une colère noire. Il dépêcha aussitôt un émissaire pour faire enchaîner le général et le conduire à la capitale pour expliquer la raison de son échec. Trần Khánh Dư était un commandant militaire hors pair, devancé uniquement par Trần Hưng Đạo en matière d’art et de stratégie militaires. Il avait eu l’occasion de rédiger la préface suivante pour le *Traité militaire de Vạn Kiếp* de Trần Hưng Đạo: «Ceux qui sont doués pour diriger les troupes n’ont pas peur de planifier les batailles. Ceux qui sont doués pour planifier des batailles n’ont pas besoin d’engager le combat. Ceux qui sont doués pour engager le combat ne perdent pas la bataille. Ceux qui savent gérer la défaite ne meurent pas ». Il sut qu’il ne mourra pas. Il élabora ainsi un plan pour tendre une embuscade à Lục Thủy Dương et intercepter la flotte de transport de vivres de Zhang Wenhu, un pirate de mer soumis à la dynastie Yuan durant la période des Song du Sud. C’était indéniablement le point faible des forces mongoles que Trần Khánh Dư avait parfaitement saisi. C’était  aussi une opportunité lui permettant non seulement de se racheter de ses erreurs commises, mais aussi de recevoir de multiples récompenses. Bien qu’il fût tombé en disgrâce à maintes reprises, son talent exceptionnel amena l’empereur Nhân Tông à le rétablir dans ses fonctions et à garder une grande confiance dans ses capacités.

Par une nuit de brouillard épais, nos forces saisirent l’occasion de lancer une attaque surprise depuis les deux rives du fleuve. Elles anéantirent la flotte de transport de vivres de Zhang Wenhu avec un nombre infini des cadavres flottants des troupes yuan-mongoles jonchés sur le cours d’eau. Ayant gravement sous-estimé l’ennemi et étant tombé dans une embuscade, Zhang Wenhu fut contraint de fuir vers Qiongzhou, en Chine, à bord d’une petite embarcation Pendant ce temps, Omar s’inquiéta de plus en plus en attendant, jour et nuit, la flotte de transport de vivres. Lorsqu’il apprit la vérité, il fut non seulement furieux mais aussi profondément alarmé, car le moral de ses troupes ne cessait de se dégrader. Chacun envisagea une fuite par voie terrestre, mais Prince Hung Dao, prévoyant cette manœuvre, ordonna à ses généraux de verrouiller solidement les monts Kỳ Cấp et  Nhị (également connu sous le nom de Vọng Phu) du côté de Lạng Sơn. L’ennemi décida de battre en retraite ainsi vers son pays  en empruntant les voies navigables de la baie d’Along.

Selon l’historien Lê Đình Thông, le combat fluvial constituait le mode de lutte privilégié des Vietnamiens, alors qu’il représentait le point faible des Yuan. Par conséquent, la bataille de la rivière Bạch Đằng s’est révélée décisive pour l’issue de la troisième invasion yuan-mongole. Le prince Hưng Đạo en était parfaitement conscient. Au moment de lancer la campagne, il désigna la rivière Hà Giang (un affluent du fleuve Thái Bình) et fit ce serment : « Si je ne vaincs pas l’ennemi yuan au cours de cette campagne, je jure de ne jamais revenir sur cette rivière». Il marcha ensuite directement vers la rivière Bạch Đằng avec ses troupes en tirant parti de la triade stratégique « moment opportun, terrain avantageux et unité du peuple » pour vaincre les envahisseurs.

Nous disposions déjà de deux atouts stratégiques: un terrain favorable (une contrée sillonnée de rivières) et une unité d’esprit (un peuple uni comme un seul homme face à l’ennemi). Il ne restait plus qu’à choisir le moment propice,  l’instant décisif  pour remporter la victoire. Pour ce faire, il était crucial de bien comprendre le régime de marée diurne singulier de la rivière Bạch Đằng, caractérisé par une unique alternance de flux et de reflux chaque jour. Prince Hưng Đạo devait connaître le terrain sur le bout des doigts. Il lui fallait savoir précisément quand l’eau monterait et combien de temps durerait la marée descendante, afin de pouvoir attirer les forces yuan-mongoles dans une bataille permettant d’assurer une victoire décisive.

La différence de niveau d’eau entre la marée haute et la marée basse peut atteindre trois ou quatre mètres. Le lit de la rivière est large mais peu profond. À la marée haute, la vaste étendue d’eau dissimule tous les obstacles immergés. Lorsque la marée se retire rapidement, elle met à nu les vasières ainsi que les pieux en bois à pointe de fer que notre peuple avait longtemps dissimulés. La tactique consistant à planter des pieux en bois dans le lit de la rivière, combinée à des embuscades visant à détruire les navires de guerre des ennemis, constituait une stratégie militaire redoutable que notre nation a employée avec succès à trois reprises au cours de son histoire. En cette occasion, Prince Hưng Đạo ordonna à ses troupes d’installer un vaste champ de pieux aux embouchures des affluents  tels que les rivières Chanh, Kênh et Rút (*)  dans l’attente du reflux de la marée.

Aux premières heures du 9 avril 1288, la flotte d’Omar Al Din descendit la rivière Đá Bạc et pénétra dans la rivière Bạch Đằng avec une unité d’avant-garde chargée de la reconnaissance sous le commandement direct du général Phan Tiếp (Fan Ji). Soudain, le général de la dynastie Trần, Nguyễn Khoái surgit avec ses embarcations pour provoquer et défier l’ennemi. Furieux, Omar ordonna à ses troupes de se lancer à sa poursuite. Nguyễn Khoái simula la défaite et prit la fuite. À cet instant, la marée montait en  formant une vaste étendue d’eau mais Omar ordonna néanmoins à ses navires de poursuivre l’ennemi.

Une fois la zone des pieux franchie, Nguyễn Khoái fit faire demi-tour à ses navires pour engager le combat contre l’ennemi. C’était alors que le gros des troupes, sous le commandement du Prince Hưng Đạo arriva en renfort. Saisis d’effroi, Omar et Fan Ji tentèrent de battre en retraite. Toutefois, lorsqu’ils atteignirent le tronçon de la rivière où étaient plantés les pieux, la marée de la mi-journée s’était déjà retirée. Cela  amena les navires yuan-mongols à tomber  dans le piège où les pieux ont fait un grand nombre d’entre eux chavirer ou se briser. Au même moment, des radeaux et de petites embarcations, chargés de bûches enflammées, lancés par la population locale et portés par le courant  foncèrent sur les navires ennemis immobilisés devant les rangées de pieux à pointe de fer. Plusieurs navires prirent feu et  consumèrent ainsi leurs occupants avant de sombrer sous les flots.

Profitant de leur élan, nos forces infligèrent de lourdes pertes aux troupes mongoles. Ce succès était en grande partie dû aux pieux en bois à pointe de fer déployés lors de la bataille de Bạch Đằng. Etant disposés selon un agencement et un espacement précis, les pieux étaient conçus pour stopper et empaler l’imposante flotte ennemie au moment du reflux, tout en permettant à nos propres navires  plus petits et parfaitement adaptés au terrain  de naviguer aisément à travers des passages prévus au sein du dispositif défensif. Ces embarcations, surnommées bateaux à queue d’hirondelle ou bateaux tressés en bambou présentaient des atouts techniques majeurs : une maniabilité exceptionnelle, une grande légèreté et un faible tirant d’eau leur permettant de traverser sans peine les mangroves, les méandres des cours d’eau et les zones peu profondes du delta du fleuve Rouge. Capables d’atteindre des vitesses impressionnantes et manœuvrées par des équipages de 30 à 100 rameurs, elles offraient un avantage décisif pour mener des attaques fluviales fulgurantes ou effectuer des replis stratégiques.

Outre les généraux Omar Al-Din et Fan Ji, le prince mongol Shiregi, fils de Möngke Khan  et sa suite furent également faits prisonniers. Quatre cents navires de guerre furent détruits, et les forces qui battaient en retraite le long du fleuve furent totalement anéanties.

Informé de la déroute de ses forces navales, Toghan mena ses derniers généraux Zheng Pengfei, Abachi, Aoluchi, Zhang Jun et Zhang Yu dans une fuite par voie terrestre vers Nội Bàng, mais ils furent interceptés par Phạm Ngũ Lão. Les généraux ordonnèrent  le retrait au combat pour protéger Toghan. Zhang Jun, qui commandait l’arrière-garde, finit par être abattu par Phạm Ngũ Lão. Finalement, Toghan parvint à s’échapper par le col, bien que son armée eût subi des pertes dévastatrices avec cinq ou six dixièmes de ses troupes anéanties. Pendant ce temps, Prince Hung Dao raccompagna l’Empereur retiré et l’Empereur Nhân Tông à la capitale. Le roi Trần Nhân Tông fit conduire les généraux Yuan capturés à Chiêu Lăng pour la célébration d’une cérémonie de victoire. Là, le roi remarqua que les pieds des chevaux de pierre étaient couverts de boue. Les troupes Yuan avaient en effet vandalisé le mausolée et avaient eu l’intention de briser les statues, mais  elles n’avaient pas pu mener leur entreprise à terme.

En retrouvant le royaume rétabli dans son état antérieur, le roi Nhân Tông composa un magnifique distique, que l’historien Trần Trọng Kim a traduit en langue nôm comme suit:

Xã tắc hai phen bon ngựa đá
Non sông thiên cổ vững âu vàng

La patrie, par deux fois, a surmonté les plus rudes épreuves
La nation, pour l’éternité, préservera l’intégrité de son sol d’or

Bien que notre pays eût remporté la bataille, les forces mongoles de la dynastie Yuan demeuraient redoutables. Une guerre prolongée causait des souffrances à la population. Comme notre  nation était  minuscule et isolée, nous étions confrontés à une situation délicate. C’est pourquoi, au dixième mois de l’année du Rat de terre (1288), le roi Nhân Tông envoya l’ambassadeur Đỗ Thiên Thư en Chine pour solliciter le rétablissement de l’ancien statut de vassalité. Kubilai Khan se vit contraint d’accepter la paix et investit Nhân Tông du titre de roi d’An Nam.

Au deuxième mois de l’année du Buffle de terre (1289), Nhân Tông ordonna à des officiels d’escorter jusqu’en Chine les généraux Yuan capturés, tels que Tích Lê Cơ Ngọc (Shiregi). Quant à Fan Ji, décédé de maladie, Nhân Tông fit incinérer sa dépouille et ordonna son rapatriement en Chine. Seul le cas d’Omar Al Din coupable d’avoir profané les tombes ancestrales de la dynastie Trần  posait un vrai dilemme. Le roi souhaitait le faire exécuter mais il craignait de déplaire à Kubilai Khan. Il adopta alors un stratagème imaginé par Prince Hưng Đạo. Omar Al Din fut escorté par voie maritime, mais son navire sombra en pleine nuit et il se noya car ile ne savait pas nager. Il est fort probable que son subordonné Yết Kiêu, agissant sur ordre du Prince Hưng Đạo, ait saboté l’embarcation avant son départ.

Version anglaise

When Toghan and the Yuan-Mongol forces fled following their defeat,  Kubilai Khan furious intended to have them all executed but spared their lives after his high-ranking officials intervened. At that time, Kubilai Khan planned to invade Japan but was forced to temporarily postpone the project. He ordered the construction of 300 additional ships and issued a decree commanding the provinces of Jianghuai, Huguang, and Jiangxi to muster troops during the eighth month for an invasion of our country via Qinzhou and Lianzhou (in Guangxi), thereby allowing him to wipe away the disgrace of the defeat and exact revenge. However, Yuan Ke, a high-ranking official from Hunan province, submitted a report advising Kubilai Khan to let the troops rest for a few months. Kubilai Khan accepted this suggestion (Trần Trọng Kim, ibid. 128).

Upon hearing the news, King Nhân Tông asked Prince Hưng Đạo: « How do you intend to resist this time, given that the Yuan-Mongol forces are even more formidable than before? » Prince Hưng Đạo calmly replied: « In the past, our army and people were unaccustomed to warfare, which caused us great hardship and difficulty. Today, however, our troops and citizens are battle-hardened. We shall surely defeat the enemy with greater ease. Your Majesty need not worry. »

Accustomed to life on the vast steppes, the Mongol forces of the Yuan Dynasty encountered serious logistical supply problems during their invasion of Dai Viet. This difficulty was evident throughout their two military campaigns, because they could neither maintain their traditional way of life nor employ their usual combat tactics. Typically, they relied on pillaging as they advanced, his spared them from having to transport heavy supply convoys. However, this strategy proved ineffective in Dai Viet due to the local implementation of the « empty fields and deserted houses » policy—a scorched-earth tactic—precisely when the invaders were counting on rapid offensives and a strategy of « feeding the war with war. »

Moreover, the relief of our country, characterized by numerous rivers, marshes, and flooded rice fields, did not offer enough pastures to meet the needs of their tens of thousands of warhorses and livestock. Deprived of sufficient forage, the horses of the Yuan declined and died, causing the invaders to lose both the vital source of emergency food and their most formidable military asset, namely their cavalry. This highlighted the fundamental contrast between the strategy employed of “empty fields and deserted houses” and the military method used by the Mongols with the aim of “feeding war with war.”

The military power of our nation was clearly attested by the imperial edict sent by the great Mongol Khan Kublai to Toghan before the invasion of Dai Viet. The *History of the Yuan* (*Yuan Shi*)(元史) reported, in volume 14 (section of the *Annals*), page 10, the following passage: “Never underestimate Đại Việt even if it is a small country.”(1)

In the spring of the year Đinh Hợi (1287), in addition to its infantry and cavalry, the Yuan dynasty assembled a formidable naval fleet and a massive supply convoy. A document titled « Our Military Tradition » (2), written by historian Nguyen Khac Vien, explains the rationale behind this strategy and details the deployment of Yuan forces.

This army, numbering half a million men, was divided into three columns:

– The main invasion force, commanded by Toghan (Thoát Hoan), advanced via the Lang Son route under the pretext of escorting Tran Ich Tac to enthrone him, following his recognition as King of Annam by Kublai Khan.

– A second column, commanded by General Auruyvci (Áo Lỗ Xích), set out from Yunnan province and advanced along the river route.

– A fleet of over 600 warships under the command of Omar Al-Din (Ô Mã Nhi) and Fan Ji (Phàn Tiếp) set sail from Guangzhou with orders to ascend the Bạch Đằng River and rendezvous at Vạn Kiếp (Chi Linh, Hai Hung).

Additionally, a transport fleet commanded by Zhang Wenhu (Trương Văn Hổ) traveled by sea, carrying over 170,000 quintals of provisions to supply the troops.

According to historian Lê Đình Thông (3), three of the four military columns launched by the Yuan-Mongol forces during this expedition were transported by sea or river. In other words, naval power played a decisive role in the conflict. It should be noted that the Song Dynasty was considered the golden age of Chinese technology and naval power. This era was distinguished not only by technological advances in the maritime field but also by progress in the manufacture of firearms: “During the Song Dynasty, China was the world’s leading power in firearms” (4). Consequently, the Yuan Dynasty inherited the Song Dynasty’s naval forces. In principle, the balance of power leaned heavily in favor of the Yuan-Mongol forces. To ensure victory for the stronger side, the Yuan-Mongol army also resorted to “human wave” tactics.

Upon receiving this urgent report from the border commander, Prince Hưng Đạo remarked: “Military strength lies in quality, not mere numbers. Even if an army is large but proves incompetent, it is of no use—just like Fu Jian’s troops. ” He prioritized quality, the fighting spirit of elite troops, and national unity. He knew that Fu Jian, ruler of the Former Qin, had been defeated at the Battle of the Fei River (383 CE) during the Sixteen Kingdoms period (Shiliuguo) (304–439 AD), while commanding a multi-ethnic army of one million men against the forces of the Eastern Jin, which numbered only about 80,000 soldiers.

He consistently demonstrated the kind of thinking that defined him: the weak can triumph over the strong through strategy and unity. This perspective is highly relevant as the French thinker Paul Valéry noted in an essay—because great empires or conquerors (such as the Mongols) believe they dominate a territory simply by marking it on a map; yet, a country’s true reality lies in its topography, local culture, and unique characteristics—elements that invariably endure or ultimately fragment the invading force.

Initially, the Mongol forces of the Yuan Dynasty were overwhelmingly numerous and employed “human wave” tactics. Consequently, despite fierce resistance from Generals Trần Nhật Duật and Nguyễn Khoái on the Lạng Sơn front, the Vietnamese forces were forced to retreat to the Vạn Kiếp landing stage. The Mongol commander-in-chief Toghan (Thoát Hoan) took advantage of his knowledge of the terrain gained during the 1284 campaign. He ordered Omar Al-Din (Ô Mã Nhi) to lead troops from Đông Lục Đầu, alongside Abaci (A Bát Xích), in an offensive down the Red River. Prince Hưng Đạo, who held the position at Quảng Yên, was forced to abandon it and retreat to defend the Thăng Long citadel, while Emperor Nhân Tông and the retired emperor had to flee by sea to find temporary refuge in Thanh Hóa. Frustrated at having failed to capture them, Omar al-Din headed for Long Hưng (Thái Bình), where he ordered the desecration of the royal tombs of the Trần dynasty (Thái Văn Kiểm, ibid., 104), before advancing toward the Vân Đồn landing stage at the end of December 1287 with a fleet of several hundred warships.

Faced with overwhelming enemy forces, Trần Khánh Dư was forced to retreat and let the enemy pass. Upon learning of Trần Khánh Dư’s failure to stop the enemy, the retired emperor Trần Thánh Tông flew into a rage. He immediately dispatched an envoy to have the general arrested and brought to the capital to explain the reason for his failure. Trần Khánh Dư was an outstanding military commander, second only to Trần Hưng Đạo in the art of war and military strategy. He had written the following preface for Trần Hưng Đạo’s *Vạn Kiếp Military Treatise*: “Those skilled at leading troops are not afraid to plan battles. Those skilled at planning battles do not need to engage in combat. Those skilled at engaging in combat do not lose the battle. Those who know how to handle defeat do not die.” He knew he would not die. He thus devised a plan to ambush Lục Thủy Dương and intercept the supply fleet of Zhang Wenhu, a pirate who had submitted to the Yuan Dynasty during the Southern Song period. This was undeniably the weak point of the Mongol forces, which Trần Khánh Dư had perfectly identified. It was also an opportunity that would allow him not only to atone for his past mistakes but also to receive numerous rewards. Although he had fallen from favor on numerous occasions, his exceptional talent led Emperor Nhân Tông to reinstate him and retain great confidence in his abilities.

On a night of thick fog, our forces seized the opportunity to launch a surprise attack from both banks of the river. They annihilated Zhang Wenhu’s supply fleet, leaving countless floating corpses of Yuan-Mongol troops strewn across the river. Having severely underestimated the enemy and fallen into an ambush, Zhang Wenhu was forced to flee to Qiongzhou, China, aboard a small boat. Meanwhile, Omar grew increasingly anxious as he waited, day and night, for the supply fleet. When he learned the truth, he was not only furious but also deeply alarmed, as the morale of his troops continued to decline. Everyone considered fleeing overland, but Prince Hung Dao, anticipating this move, ordered his generals to securely seal off the Kỳ Cấp and Nhị Mountains (also known as Vọng Phu) on the Lạng Sơn side. The enemy thus decided to retreat toward their homeland via the waterways of Ha Long Bay.

According to historian Lê Đình Thông, river combat was the Vietnamese people’s preferred method of warfare, whereas it was the Yuan’s weak point. Consequently, the Battle of the Bạch Đằng River proved decisive for the outcome of the third Yuan-Mongol invasion. Prince Hưng Đạo was fully aware of this. When launching the campaign, he designated the Hà Giang River (a tributary of the Thái Bình River) and made this oath: “If I do not defeat the Yuan enemy during this campaign, I swear never to return to this river.” He then marched directly toward the Bạch Đằng River with his troops, taking advantage of the strategic triad of “opportune timing, favorable terrain, and unity of the people” to defeat the invaders.

We already possessed two strategic assets: favorable terrain (a region crisscrossed by rivers) and unity of spirit (a people standing as one against the enemy). All that remained was to choose the opportune moment, the decisive instant to win victory. To do this, it was crucial to fully understand the Bạch Đằng River’s unique diurnal tidal pattern, characterized by a single cycle of ebb and flow each day. Prince Hưng Đạo needed to know the terrain like the back of his hand. He had to know precisely when the water would rise and how long the outgoing tide would last, so he could lure the Yuan-Mongol forces into a battle that would ensure a decisive victory.

The difference in water level between high tide and low tide can reach three or four metres. The riverbed is wide but shallow. At high tide, the vast expanse of water conceals all submerged obstacles. When the tide rapidly recedes, it exposes the mudflats as well as the iron-tipped wooden stakes that our people had long kept hidden. The tactic of planting wooden stakes in the riverbed, combined with ambushes aimed at destroying the enemy’s warships, constituted a formidable military strategy that our nation successfully employed three times throughout its history. On this occasion, Prince Hưng Đạo ordered his troops to install a vast field of stakes at the mouths of tributaries such as the Chanh, Kênh and Rút rivers (*) in anticipation of the ebb tide.

In the early hours of April 9, 1288, Omar Al Din’s fleet descended the Đá Bạc River and entered the Bạch Đằng River with an advance unit tasked with reconnaissance under the direct command of General Phan Tiếp (Fan Ji). Suddenly, the Trần dynasty general, Nguyễn Khoái, appeared with his boats to provoke and challenge the enemy. Furious, Omar ordered his troops to pursue him. Nguyễn Khoái feigned defeat and fled. At that moment, the tide was rising, forming a vast expanse of water, but Omar nevertheless ordered his ships to pursue the enemy.

Once the area of the stakes had been crossed, Nguyễn Khoái had his ships turn around to engage the enemy in combat. It was then that the bulk of the troops, under the command of Prince Hưng Đạo, arrived as reinforcements. Struck with terror, Omar and Fan Ji attempted to retreat. However, when they reached the section of the river where the stakes had been planted, the midday tide had already receded. This caused the Yuan-Mongol ships to fall into the trap, where the stakes caused a great number of them to capsize or break apart. At the same time, rafts and small boats, loaded with burning logs, launched by the local population and carried by the current, rushed toward the enemy ships immobilized in front of the rows of iron-tipped stakes. Several ships caught fire and thus consumed their occupants before sinking beneath the waves.

Taking advantage of their momentum, our forces inflicted heavy losses on the Mongol troops. This success was largely due to the iron-tipped wooden stakes deployed during the Battle of Bạch Đằng. Arranged according to a precise layout and spacing, the stakes were designed to stop and impale the imposing enemy fleet at low tide, while allowing our own smaller ships  perfectly suited to the terrain  to navigate easily through passages provided within the defensive system. These vessels, nicknamed swallowtail boats or woven bamboo boats, had major technical advantages: exceptional maneuverability, great lightness and a shallow draft allowing them to cross the mangroves, the meanders of waterways and the shallow areas of the Red River Delta with ease. Capable of reaching impressive speeds and operated by crews of 30 to 100 rowers, they offered a decisive advantage for launching lightning-fast river attacks or carrying out strategic retreats.

Besides the generals Omar Al-Din and Fan Ji, the Mongol prince Shiregi, son of Möngke Khan, and his retinue were also taken prisoner. Four hundred warships were destroyed, and the forces retreating along the river were completely annihilated.

Informed of the rout of his naval forces, Toghan led his remaining generals Zheng Pengfei, Abachi, Aoluchi, Zhang Jun and Zhang Yu in a flight by land towards Nội Bàng, but they were intercepted by Phạm Ngũ Lão. The generals ordered a fighting retreat to protect Toghan. Zhang Jun, who commanded the rearguard, was eventually killed by Phạm Ngũ Lão. Ultimately, Toghan managed to escape through the pass, although his army had suffered devastating losses with five or six tenths of his troops annihilated. Meanwhile, Prince Hung Dao escorted the retired Emperor and Emperor Nhân Tông back to the capital. King Trần Nhân Tông had the captured Yuan generals taken to Chiêu Lăng for the celebration of a victory ceremony. There, the king noticed that the feet of the stone horses were covered in mud. The Yuan troops had indeed vandalized the mausoleum and had intended to break the statues, but  they had been unable to complete their undertaking.

Upon finding the kingdom restored to its former state, King Nhân Tông composed a magnificent couplet, which the historian Trần Trọng Kim translated into the Nôm language as follows:

Xã tắc hai phen bon ngựa đá
Non sông thiên cổ vững âu vàng

The homeland, twice, has overcome the harshest trials
The nation, for eternity, will preserve the integrity of its golden soil.

Although our country had won the battle, the Mongol forces of the Yuan dynasty remained formidable. A prolonged war caused suffering among the population. As our nation was tiny and isolated, we were faced with a delicate situation. That is why, in the tenth month of the Year of the Earth Rat (1288), King Nhân Tông sent the ambassador Đỗ Thiên Thư to China to request the restoration of the former vassal status. Kublai Khan was forced to accept peace and invested Nhân Tông with the title of King of An Nam.

In the second month of the Year of the Earth Ox (1289), Nhân Tông ordered officials to escort the captured Yuan generals, such as Tích Lê Cơ Ngọc (Shiregi), to China. As for Fan Ji, who had died of illness, Nhân Tông had his remains cremated and ordered them repatriated to China. Only the case of Omar Al Din, guilty of desecrating the ancestral tombs of the Trần dynasty, posed a real dilemma. The king wished to have him executed but feared displeasing Kubilai Khan. He then adopted a stratagem devised by Prince Hưng Đạo. Omar Al Din was escorted by sea, but his ship sank in the middle of the night and he drowned because he did not know how to swim. It is highly likely that his subordinate Yết Kiêu, acting on the orders of Prince Hưng Đạo, sabotaged the vessel before its departure.

Bibliographie

Trần Trọng Kim: Việt Nam sử lược. Histoire du Viet Nam. Imprimerie Vĩnh & Thanh 1928.
Lê Thành Khôi: Le Viet-Nam. Histoire et Civilisation. Les Éditions de Minuit. 1955
Thái Văn Kiểm: Việt Nam Quang Hoa. Editeur Xuân Thu
René Grousset: Histoire de la Chine. Editeur France Loisirs 1997
Bai Shouyi: Précis d’histoire de Chine. Edition en langues étrangères. 1988
Yamamoto T.: La conquête de l’Annam par les Yuan et les Ming. Tokyo. 1950

(1) Cuộc kháng chiến chống xâm lược Nguyên-Mông (La résistance contre l’invasion des Yuan-Mongols au XIIIème siècle), Hanoi, Ed. des Sciences sociales, 1972, p. 260.
(2) Nguyễn Khắc Viện: Nos traditions militaires, Etudes vietnamiennes, n° 55 (1978), Hanoï, p. 37.
(3) Lê  Đinh Thông: La marine vietnamienne avant l’arrivée des Français. Paris, ISC
(4) Jung Pang lo, « The Emergence of China as a sea power during the late Song and early Yuan Periods », The Far Eastern Quarterly, n° 4, vol. XIV, 8/1955, p. 503.
(5) Đây là ba hệ thống phân lưu và cửa sông quan trọng nằm tại thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh, gắn liền với các trận địa cọc lịch sử trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông trên sông Bạch Đằng năm 1288

Photo Pinterest

Cuộc xâm lược Đại Việt lần thứ nhất của quân Mông Cổ.

La première invasion des Mongols au pays Đại Việt.

Version française
Version anglaise 

Năm 1209, khi kinh thành Thăng Long hỗn loạn do bộ tướng Quách Bốc nổi dậy trả thù cho Phạm Bỉnh Di, vua Lý Cao Tông buộc lòng bỏ kinh đô phải chạy trốn lên Quy Hóa. Còn thái tử Lý Sâm đã chạy về vùng Hải Ấp nương  náu với gia tộc nhà Trần,  một thế lực hào trưởng giàu mạnh, có uy thế lớn, sở hữu nhiều thuộc hạ và gia binh ở vùng ven biển.  Nhờ đó Lý Cao Tông mới lấy được ngai vàng trở lại. Còn Lý Sâm vì đem lòng yêu con gái của Trần Lý là Trần Thị Dung nên lấy bà làm vợ.  Chính từ đó thế lực của gia tộc nhà Trần mạnh lên ở triều đình và thay thế nhà Lý qua một cuộc chuyển giao quyền lực chính trị đỉnh cao, chủ yếu tất cả do bàn tay đạo diễn của Trần Thủ Độ. Không những tận dụng sự bất lực của vua Lý Huệ Tông (Thái tử Lý Sâm năm xưa) mắc bệnh điên loạn mà còn đưa Trần Thị Dung lên làm Hoàng hậu và cùng nhau bày kế kết hôn giữa Lý Chiêu Hoàng (lúc này đang là nữ hoàng của nhà Lý mới có 6 tuổi) và Trần Cảnh (con trai của Trần Thừa được 8 tuổi) vào năm 1225. Sự kiện chính trị nầy là sự sắp đặt mưu mô của Trần Thủ Độ  nhằm chuyển giao quyền lực từ nhà Lý sang nhà Trần lúc ông làm chức quản lĩnh các quân đội hộ vệ cấm đình  ở triều đình nhà Lý.

Sự tàn nhẫn của ông để lại cho các sử gia và hậu thế sự phê trách không ít  nhất là ông bức tử vua Lý Huệ Tông sau khi ép vua đi tu. Ông còn  thôn tính ngôi vương bằng cách trao ngôi cho cậu bé Trần Cảnh (8 tuổi) qua hình thức kết hôn với Lý Chiêu Hoàng (6 tuổi) và ông trừ khử tất cả người hoàng tộc nhà Lý nhằm tránh hậu hoạ về sau. Tất cả  ai họ Lý đều phải đổi ra họ Nguyễn. Chỉ có đô  đốc Lý Long Tường, người con thứ bảy của vua Lý Anh Tông thoát khỏi sự tàn sát nầy. Ông cùng  6000 gia thuộc  bỏ trốn Đại Việt qua đường biển để đến  Cao Ly dung thân. Ông trở thành một danh tướng nổi tiếng của nước Cao Ly dưới  thời vua Cao Tôn trong công cuộc chống Nguyên-Mông và  được vua Cao Tôn phong ông làm Hoa Sơn quân (hoặc Hoa Sơn tướng quân).

Dù Trần Thủ Độ là một nhà chính trị kiệt xuất có công độc tôn vương quyền cho nhà Trần và có công rất lớn với dân tộc ta trong công cuộc chống giặc Nguyên Mông lần đầu  nhưng những hành động  tàn nhẫn và nhơ nhuốc của ông bị người đời chê trách.

Dưới góc nhìn nho giáo phong kíến lúc bấy giờ như  các sử  gia Lê Văn Hưu, Ngô Sĩ Liên thì ông là kẻ  gian hùng, không biết luân thường đạo lý để  củng cố vương quyền cho nhà Trần. Ông còn ép Trần Cảnh (Trần Thái Tông)  lấy chị dâu của mình là  Lý Ngọc Oanh (con gái trưởng của vua Lý Huệ Tông), vợ của An Sinh vương Trần Liễu, anh trai của Trần Cảnh bởi vì Lý Chiêu Hoàng (hay Lý Phật Kim) không có con. An Sinh vương Trần Liễu (cha của Trần Hưng Đạo)  mới phẫn uất, phất cờ làm loạn trên sông Cái nhằm đòi lại vợ khiến bị Trần Thủ Độ xử tội. Nhờ có sự che chở của  em ruột Trần Cảnh (Trần Thái Tông)  nên Trần Liễu  mới khỏi bị hành quyết và mang hận suốt đời cho đến chết.

Còn dưới góc nhìn lịch sử  khách quan và tiến bộ ngày nay, ông là người có công cứu vãn quốc gia qua việc ổn định kinh tế, củng  cố  quân đội qua việc đánh dẹp giặc dã: giặc Mường ở Quốc Oai, giặc Đoạn Thượng ở  Đường Hào,  Nguyễn Nộn ở  Bắc Giang để xây dựng một vương triều mới đủ sức mạnh để bảo vệ giang sơn trước khi giặc Mông Cổ xâm chiếm nước ta lần đầu 30 năm sau. Đây là điều mà  các sử  gia nước ta  ngày nay đều công nhận nhà Lý ở giai đoạn cuối đời  chắc chắn không thể  nào làm được và nước ta sẽ cùng số phận như nước Đại Lý ở Vân Nam  bị diệt vong  vào năm 1252.

 Để giữ vững quyền lực chính trị và bảo vệ huyết thống tôn quý trong hoàng tộc, các vua nhà Trần thường kết hôn giữa anh em họ (hôn nhân cận huyết).  Dù hôn nhân cận huyết tiềm ẩn rủi ro dị tật ở thời hiện đại ngày nay nhưng dưới thời các vua nhà Trần nước ta vẫn có sinh ra nhiều nhân tài kiệt xuất  như Trần Hưng Đạo, Trần Nhân Tôn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Bình Trọng, Trần Quốc Toản vân vân… Chính nhờ vậy mà nước ta mới thắng được giặc Mông Cổ trong lịch sử  nhất họ là những kỵ xạ có  khả năng di chuyển tựa như bóng ma mà còn có ưu thế quân sự vượt trội so với những người dân sống ở các đồng bằng ven biển theo sự nhận xét của giáo sư Lê Thành Khôi (ibid 180). Còn theo học giả Trần Trọng Kiêm (ibid  106), người Mông Cổ sống ở thượng lưu sông Hắc Long Giang có tính hiếu chiến, người nào cũng cởi ngựa giỏi và bắn tên không ai bằng nên mới chiếm được cả Trung Á cùng đất Ba-Tư sang đến phía đông bắc Âu La Ba (Châu Âu này nay) rồi nước Tây Hạ phía tây bắc nước Tàu, dứt nước Kim và tràn sang nước Cao Ly (ibid 107).

Năm 1257, Mông Kha Đại Hản mới có ý định  mở thêm một mặt trận thứ hai từ phía nam nằm trong kế hoạch bao vây Nam Tống, Mông Kha Hãn mới ủy thác cho em trai mình là Hốt Tất Liệt nhiệm vụ xâm lược nước Đại Lý ở tỉnh Vân Nam giáp biên giới Việt Nam.

Vì vậy Đại Việt trở thành lý do chiến lược quan trọng nhằm tấn công phía sau nước Nam Tống mà ông chưa thành công khuất phục trong suốt hơn hai thập kỷ. Một khi nước Đại Lý bị chinh phục, tướng Mông Cổ Ngột Lương Hợp Thai (Uriyangkhadai) cử sứ giả đến triều đình nhà Trần để  yêu cầu được phép hành quân qua lãnh thổ nhằm tấn công nhà Tống (Trung Quốc) từ phía nam. Lo ngại cho chủ quyền của mình và kiên quyết không phản bội mối quan hệ chư hầu với nhà Tống,  vua Trần Thái Tông  không những  khước từ yêu sách của quân Mông Cổ mà còn giữ các sứ giả Mông Cổ và sai cháu trai là Trần Quốc Tuấn (Trần Hưng Đạo)  dẫn đầu một đội quân hùng mạnh lên trấn giữ biên giới phía bắc. Đối với đế chế Mông Cổ, việc giam giữ hay  sát hại các sứ giả ngoại giao bị xem là sự xúc phạm tột cùng và cần phải có biện pháp trừng phạt quân sự tức thì. Mông Kha Đại Hãn  cho phép Ngột Lương Hợp Thai (Uriyangkhadai) khởi động cuộc xâm lược Mông Cổ đầu tiên vào Việt Nam vào cuối năm 1257. Trần Quốc Tuấn ít quân đánh không lại buộc lòng rút về đóng ở Sơn Tây. Quân Mông Cổ tràn xuống sông Thao.  Vua Thái Tôn ngự gíá thân chinh nhưng đánh không lại, buộc lòng bỏ kinh đô và chạy về đóng ở  sông Thiên_mạc (khúc sông Hồng ở tỉnh Hưng Yên). Tướng Ngột Lương Hợp Thai (Uriyangkhadai) vào thành Thăng Long thấy các sứ giả bị trói ở trong ngục và sau khi cổi trói có một sứ giả lại chết khiến Uriyangkhadai nổi giân truyền lệnh cho quân Mông Cổ cướp phá giết tất cả nam phụ lão ở trong thành. (Trần Trọng Kiêm, ibid 208).

Trước tình thế nguy nan, vua Thái Tôn ngự thuyền mới hỏi người em ruột là thái úy Trần Nhật Hiệu. Không nói gì cả, ông  nầy mới cầm sào viết trên nước hai chữ  «Nhập Tống», có nghĩa là chạy sang đầu hàng hoặc nhập nước ta vào nhà Tống  để  bảo toàn tính mạng và dòng tộc. Không nghe ý kiến nầy, vua lại đi hỏi thái sư Trần Thủ Độ thì Thủ Độ thư thản trả lời một cách cứng cỏi: Đầu tôi chưa rơi xuống đất thì xin bệ hạ đừng lo sợ. Nhờ đó vua Thái Tông mới yên tâm.  Chính câu nói nầy chúng ta mới  nhận thấy Thủ Độ tuy gian ác với nhà Lý nhưng ông là một công thần kiệt xuất của nhà Trần. Chính làm chúng ta cũng khó mà phán xét ông khi đọc lại lịch sử nước nhà ở giai đọan nầy nếu không có ông.

Làm sao nhà Trần thắng được quân Mông Cổ lần đầu khi quân ta bị giặc Mông áp đảo ở mọi nơi? Dưới sự lãnh đạo của tướng Trần Hưng Đạo, triều đại Trần mới  thực hiện một chiến lược phòng thủ toàn diện dựa  trên ba yếu tố chính như sau:

1°) Vườn không nhà trống.

Khi quân giặc tiến công vào thành, toàn bộ người dân cùng lương thực, gia súc và các nguồn cung cấp quan trọng đều được lệnh rút lui hoặc đem cất giấu khiến quân giặc không có lương thực để sống nếu sự tiếp tế bị chậm trễ.

2°) Khí hậu và dịch bệnh.  Đây là những đồng minh thiên nhiên trong cuộc chiến chống lại kẻ xâm lược. Quân giặc Mông Cổ  tuy hùng mạnh  ở  những vùng bình nguyên khô hạn mà không chịu được cái nóng oi bức, độ ẩm cao và địa hình rừng rậm của nước ta khiến  binh lính Mông Cổ nhanh chóng rơi vào tình trạng mệt mỏi, suy giảm sức chiến đấu nghiêm trọng chỉ sau hơn một tuần đóng quân. Họ bị suy dinh dưỡng với các căn bệnh nhiệt đới như sốt rét. Tướng Ngột Lương Hợp Thai phải cho quân đóng trại dọc sông Hồng (vùng bến Đông Bộ Đầu) để vừa phòng thủ vừa tìm cách cướp bóc phá thế bao vây.

3°) Chiến tranh du kích và phản công. Đây  là một chiến lược « Lấy Yếu Chống Mạnh » hay thường dùng ở đất nước ta. Vùng Vân Nam (Đại Lý) có biên giới sát với phía bắc Đại Việt (khu vực các tỉnh Tây Bắc ngày nay). Người Đại Lý quen thuộc với khí hậu rừng núi hoang vu, độc hại và địa hình hiểm trở của vùng giáp ranh giới. Vì vậy Ngột Lương Hợp Thai ép 2 vạn quân Đại Lý đi cùng 1 vạn kỵ binh Mông Cổ đi trước mở đường, làm nhiệm vụ dò đường và chịu đòn thay thế  cho lực lượng kỵ binh tinh nhuệ Mông Cổ.  Đây là  chiến lược « Làm lá chắn thịt » mà Ngột Lương Hợp Thai  dùng để  quân Đại Lý che chở  và  chịu đòn thay thế quân Mông Cổ. Hơn nữa quân Đại Lý  là những người rất sùng bái đạo Phật nên họ không hung hãn và tàn sát như lính Mông Cổ. Họ bị ép buộc đi tiên phong, tiến vào bờ cõi nước ta đầu năm 1258 với tướng Triệt Triệt Đô (Cacakdu).

Đội quân tiên phong nầy  có nhiệm vụ bí mật vượt  qua sông, đi vòng ra phía sau cướp bến thuyền và chặn đường lui. Khi trung quân Mông Cổ đánh vỗ mặt từ phía trước thì quân Trần sẽ rơi vào thế « tiến thoái lưỡng nan« , bị ép chết bên bờ sông và vua tôi nhà Trần sẽ bị bắt sống. Vì nóng lòng đánh nhanh đánh mau nên  được  thắng tại cánh đồng  Bình Lệ Nguyên (nay thuộc về tỉnh Vĩnh Phúc)  nhưng ý đồ bị bại lộ nên  vua tôi, các tướng sĩ cùng hàng vạn quân chủ lực nhà Trần ung dung xuống thuyền rút đi một cách an toàn. Ngược lại quân Mông Cổ rơi vào tình trạng sau đó thiếu lương thực trầm trọng.  Tinh thần giảm sút khiến đến lúc có cuộc tổng phản công của vua tôi nhà Trần, dẫn đến chiến thắng ở trận Đông Bộ Đầu (*). Liên quân Mông Đai Lý tháo chạy hỗn loạn về Vân Nam mà không có đốt làng giết hại nhân dân nên gọi chúng là « giặc Phật ». (Thái Văn Kiểm, ibid 94)  Còn Ngột Lương Hợp Thai (Uriyangkhadai) không còn dám cố thủ, truyền lệnh rút khỏi kinh thành Thăng Long, dẫn quân đi ngược theo dòng sông Hồng chạy về hướng Vân Nam và tiếp tục bị dân binh miền núi của thủ lĩnh Hà Bổng chặn đánh tơi tả ở trại Qui Hoà.

 Trận Đông Bộ Đầu chính là trận kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mông Cổ lần thứ nhất của dân tộc ta.

(*)  Bến Đông Bộ Đầu bên sông Hồng (nay khu vực từ dốc Hàng Than đến phố Hòe Nhai, quận Ba Đình, Hà Nội).

Version française

En 1209, alors que la capitale impériale de Thăng Long était plongée dans le chaos par le général Quách Bốc qui s’était soulevé pour venger son chef Pham Bỉnh Di, le roi Lý Cao Tông fut contraint de fuir vers Quy Hóa. Pendant ce temps, le prince héritier Lý Sâm gagna la région de Hải Ấp pour y trouver refuge auprès du clan Trần, une puissance locale riche et influente disposant d’un grand nombre de vassaux et de troupes privées dans la zone côtière.

C’est à la faveur de ces événements que Lý Cao Tông recouvra le trône. Quant à Lý Sâm, épris de Trần Thị Dung, fille de Trần Lý, l’épousa. Cette alliance ouvrit la voie à l’ascension du clan Trần à la cour royale et, à terme, au renversement de la dynastie Lý. Un transfert majeur de pouvoir politique orchestré principalement par Trần Thủ Độ eu lieu après. Non seulement  ce dernier tira parti de l’incapacité du roi Lý Huệ Tông (anciennement le prince héritier Lý Sâm), qui souffrait de troubles mentaux, mais il éleva également Trần Thị Dung au rang d’impératrice. En outre, il organisa en 1225 le mariage de Lý Chiêu Hoàng (reine régnante de la dynastie Lý, alors âgée de six ans) avec Trần Cảnh (fils de Trần Thừa, âgé de huit ans). Cette manœuvre politique constituait une stratégie calculée de Trần Thủ Độ, commandant de la garde impériale visant à transférer le pouvoir de la dynastie Lý à la dynastie Trần.

Sa cruauté lui valut de vives critiques de la part des historiens et de la postérité, notamment pour avoir contraint le roi Lý Huệ Tông à devenir moine avant de le pousser à la mort. Il usurpa le trône en installant le jeune Trần Cảnh (âgé de huit ans) par le biais du mariage de ce dernier avec Lý Chiêu Hoàng (âgée de six ans) et élimina tous les membres de la famille royale Lý pour écarter toute menace future. Quiconque portant le nom de famille Lý fut contraint de le changer pour celui de Nguyễn. Seul l’amiral Lý Long Tường, septième fils du roi Lý Anh Tông, échappa à ce massacre. Lui et 6 000 membres de sa parenté fuirent le Đại Việt  par la mer pour trouver refuge au royaume Goryeo (Corée). Là-bas, il devint un général renommé au service du roi Gojong durant la résistance aux invasions mongoles et il reçut du souverain le titre de seigneur de Hwasan (ou général Hwasan).

Bien que Trần Thủ Độ ait été un homme d’État remarquable ayant consolidé l’autorité royale absolue de la dynastie Trần et rendu d’immenses services à la nation lors de la première résistance face aux envahisseurs mongols, ses actes cruels et honteux lui valurent la condamnation de l’opinion publique.

Aux yeux des historiens confucéens de l’époque féodale  tels que Lê Văn Hưu et Ngô Sĩ Liên, il apparut comme un homme rusé et impitoyable, faisant fi des principes moraux dans sa volonté de consolider le pouvoir royal au profit de la dynastie Trần. Il alla jusqu’à contraindre Trần Cảnh (l’empereur Trần Thái Tông) à épouser sa propre belle-sœur, Lý Ngọc Oanh, fille aînée du roi Lý Huệ Tông et épouse du prince An Sinh (Trần Liễu)  car l’impératrice Lý Chiêu Hoàng (Lý Phật Kim) n’avait pas donné d’héritier. Furieux, le prince An Sinh (père de Trần Hưng Đạo) fomenta une rébellion sur la rivière Cái pour tenter de récupérer son épouse.  C’était un acte pour lequel il fut par la suite sanctionné par Trần Thủ Độ. Grâce à la protection énergique  de son frère cadet, l’empereur Trần Thái Tông, Trần Liễu échappa à l’exécution, bien qu’il ait nourri toujours un profond ressentiment jusqu’à la fin de ses jours.

Par contre, sous l’angle de l’histoire objective et progressiste aujourd’hui, on lui attribue le mérite d’avoir sauvé la nation en stabilisant l’économie et en renforçant l’armée grâce à la répression de diverses révoltes  telles que celles menées par les rebelles Mường à Quốc Oai, la faction de Đoàn Thường à Đường Hào et celle de Nguyễn Non à Bắc Giang. Ces actions ont permis l’instauration d’une nouvelle dynastie suffisamment puissante pour défendre le royaume face à la première invasion mongole, survenue trente ans plus tard. Les historiens contemporains reconnaissent que la fin de la dynastie des Lý aurait été incapable d’y parvenir certainement.  Sans ses efforts, le pays aurait probablement subi le même sort que le royaume de Dali, au Yunnan, anéanti en 1252.

Afin de consolider leur pouvoir politique et de préserver la lignée noble de la famille royale, les monarques de la dynastie Tran pratiquaient fréquemment des mariages consanguins, s’unissant au sein de la famille élargie. Bien que de telles unions comportent un risque d’anomalies congénitales selon les critères modernes, l’époque des Trần a néanmoins vu émerger de nombreuses figures illustres telles que Trần Hưng Đạo, Trần Nhân Tôn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Bình Trọng, Trần Quốc Toản etc. Lire la suite