Trần Miếu (Nam Định)

 

 

Temple royal  des Trần

Đây là một quần thể kiến trúc và lịch sữ dành để thờ các vua nhà Trần và các quan có công phù tá. Nằm trên quốc lộ số 10 trong tỉnh Nam Định, đền nầy được xây cất lại năm 1695 trên nền thái miếu cũ được gọi là phủ Thiên Trường mà quân xâm lược nhà Minh phá hủy vào thế kỷ 15.  Cũng ở nơi nầy mà phát tích vương triều nhà Trần.  Các vua nhà Trần tạm về nơi nầy để lánh nạn trong thời gian chống giặc Nguyên Mông của Hốt Tất Liệt.

Phủ Thiên Trường

C’est un  ensemble architectural et historique remarquable  dédié au culte des  rois de la dynastie des Trần  et de leurs  célèbres  serviteurs.  Situé à la route nationale n°10 dans la province de Nam Định, il fut reconstruit en 1695 sur l’emplacement de l’ancien temple royal  connu sous le nom “phủ Thiên Trường”  détruit complètement par les envahisseurs chinois (les Ming) au XVème siècle. C’est ici qu’est née la dynastie des Trần. Les rois des Trần  y trouvaient refuge durant la guerre contre les Mongols de Kubilai Khan. 

It is a remakable architectural and historic complex dedicated to the cult of the kings and their famous mandarins from the  Trần dynasty. Located on the national road n°10 in the Nam Định province, it was rebuilt on the site of the former royal temple known under the name “Phủ Thiên Đường” . This one was completely destroyed by the chinese invaders, the Ming in the 15th century.  It is here that was born the Trần dynasty.  The kings of the Trần dynasty took refuge here during the war against the Mongols of Kubilai Khan.

Les chiffres Yin Yang des Vietnamiens (Con số Âm Dương của người Việt)

Version vietnamienne

On est habitué à dire en vietnamien : sống chết đều có số cả (Chacun a son jour J pour la vie comme pour la mort).
Ði buôn có số, ăn cỗ có phần (On a sa vocation au commerce comme on a sa part au festin). Dans la vie courante, chacun a sa taille pour ses vêtements et pour ses chaussures. On s’aperçoit que contrairement aux Chinois qui adorent les nombres pairs, les Vietnamiens privilégient plutôt les nombres impairs (sô’ dương) que les nombres pairs (sô’ âm). 

On trouve l’utilisation fréquente des nombres impairs dans les locutions vietnamiennes : ba mặt một lời ( On a besoin d’être face à face en présence d’un témoin), ba hồn bảy vía ( trois âmes et 7 supports vitaux pour les hommes càd on est paniqué), Ba chìm bảy nổi chín lênh đênh ( très mouvementé), năm thê bảy thiếp ( avoir 5 épouses et 7 concubines càd avoir plusieurs femmes ), năm lần bảy lượt (plusieurs fois), năm cha ba mẹ ( hétéroclite), ba chóp bảy nhoáng ( avec précipitation et sans soin ), Môt lời nói dối , sám hối 7 ngày (Une parole mensongère équivaut à sept jours de repentance), Một câu nhịn chín câu lành (Eviter une phrase vexante c’est avoir 9 phrases aimables) etc … ou celle des multiples du chiffre 9 : 18 (9×2) đời Hùng Vương ( 18 rois légendaires Hùng Vương ), 27 (9×3) đại tang 3 năm ( 27 tháng)(ou un deuil porté sur trois ans qui se traduit en fait par 27 mois seulement), 36 (9×4) phố phường Hànội (Hànội avec 36 quartiers ) etc.. On n’oublie pas de citer non plus les chiffres 5 et 9 ayant chacun un rôle très important. Le chiffre 5 est le chiffre le plus mystérieux car tout commence à partir de ce nombre. Le Ciel et la Terre ont les 5 éléments ou agents (Ngũ hành) donnant naissance aux mille choses et êtres. Il est placé au centre du Plan du Fleuve et de l’Ecrit de la rivière Luo qui sont à la base de la mutation des 5 éléments (Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ)( Eau, Feu, Bois, Métal et Terre).

Il est associé à l’élément Terre dans la position centrale dont le paysan a besoin pour permettre de connaître la direction des points cardinaux. Cela revient ainsi à l’homme le centre dans la gestion des choses et des espèces et des quatre cardinaux. C’est pour cette raison que dans la société féodale, cette place revient au roi car c’est lui qui a gouverné les gens. En conséquence, le chiffre 5 lui appartenait ainsi que la couleur jaune symbolisant la Terre. Cela explique la couleur qu’ont choisie les empereurs vietnamiens et chinois pour leurs habits.

Lo Chou Ho Tou


Outre le centre occupé par l’homme, un animal symbolique est associé à chacun des quatre points cardinaux: le Nord par la tortue, le Sud par le phénix, l’Est par le dragon et l’Ouest par le tigre. Rien n’est étonnant de trouver au moins dans cette attribution les trois animaux vivant dans une région où la vie agricole joue un rôle considérable et où l’eau est indispensable. C’est le territoire des Bai Yue. Même un dragon si méchant dans d’autres cultures devient un animal gentil et noble imaginé par les peuples pacifiques des Bai Yue. Le chiffre 5 est connu encore sous le nom « Tham Thiên Lưỡng Đia » (ou ba Trời hai Ðất ou 3 Yang 2 Yin) dans la théorie du Yin et du Yang car l’obtention du nombre 5 provenant de l’assemblage des chiffres 3 et 2 correspond mieux au pourcentage raisonnable du Yin et du Yang que celle résultant de l’assemblage des chiffres 4 et 1.

Dans ce dernier, on s’aperçoit que le nombre Yang 1 est dominé beaucoup par le nombre Yin 4. Ce n’est pas le cas de l’assemblage des nombres 3 et 2 où le nombre Yang 3 domine légèrement le nombre (Yin) 2. Cela favorise le développement de l’univers dans une harmonie presque parfaite. Autrefois, le cinquième jour, le quatorzième jour (1+4=5) et le vingt-troisième jour (2+3=5) du mois étaient  réservés pour la sortie du roi. Il était interdit aux sujets de faire le commerce durant son déplacement et de troubler sa promenade. C’est peut-être la raison qui explique qu’un grand nombre de Vietnamiens d’aujourd’hui, influencés par cette tradition ancestrale continuent à ne pas choisir ces jours pour la construction des maisons, pour le voyage et pour les achats importants.On est habitué à dire en vietnamien : 

Chớ đi ngày bảy chớ về ngày ba
Mồng năm, mười bốn hai ba
Đi chơi cũng lỗ nữa là đi buôn
Mồng năm mười bốn hai ba
Trồng cây cây đỗ, làm nhà nhà xiêu

Il faut éviter de partir le 7ème jour et de rentrer le 3ème jour du mois. Pour le 5ème, le 14ème et le 23ème jour du mois, vous seriez perdant si vous faites une sortie ou le commerce. De même vous verriez la chute de l’arbre ou l’inclinaison de votre maison si vous le plantez ou vous la construisez.

Le chiffre 5 est cité fréquemment dans l’art culinaire vietnamien. La sauce la plus typique des Vietnamiens reste la saumure de poisson. Dans la préparation de cette sauce nationale, on note la présence de 5 saveurs classées selon les 5 éléments du Yin et du Yang: mặn ( salée ) avec le jus de poisson (nước mắm), đắng (amère) avec le zeste du citron (vỏ chanh), chua (acide) avec le jus du citron (ou du vinaigre), cay (piquante) avec les piments pilés en poudre ou coupés en miettes et ngọt (sucrée) avec du sucre en poudre. Ces cinq saveurs ( mặn, đắng, chua, cay, ngọt ) combinées et trouvées dans la sauce nationale des Vietnamiens correspondent respectivement aux 5 éléments définis dans la théorie de Yin et de Yang (Thủy, Hỏa , Mộc , Kim Thổ ) ( Eau, Feu , Bois, Métal et Terre ).

De même, on retrouve ces 5 saveurs dans le potage aigre-doux (canh chua) préparé avec du poisson: acide avec les graines de tamarin ou avec le vinaigre, sucré avec les tranches d’ananas, piquant avec les piments coupés en lamelles, salé avec le jus de poisson et amère avec quelques gombos (đậu bắp) ou avec les fleurs de fayotier (bông so đũa). Au moment où ce potage est servi, on lui ajoutera quelques herbes parfumées comme le panicaut (ngò gai), rau om (herbe ayant la flaveur proche de la coriandre avec une note citronnée en plus). C’est un trait caractéristique du potage aigre-doux du Sud-Vietnam et différent de ceux trouvés dans les autres régions du Vietnam.

On ne peut pas oublier de citer le gâteau de riz gluant que les proto-Vietnamiens avaient réussi à léguer à leurs descendants au fil des millénaires de leur civilisation. Ce gâteau est la preuve intangible de l’appartenance de la théorie du Yin et du Yang et de ses cinq éléments aux Cent Yue dont les proto-Vietnamiens faisaient partie car on retrouve dans la confection de ce gâteau le cycle d’engendrement de ces 5 éléments.

(Feu->Terre->Métal->Eau->Bois)

A l’intérieur du gâteau, on trouve un morceau de viande de porc de couleur rouge (le Feu) entouré par une sorte de pâte faite avec des fèves de couleur jaune (la Terre). Le tout est enveloppé par le riz gluant de couleur blanche (le Métal) pour être cuit avec de l’eau bouillante (l’Eau) avant de trouver une coloration verte sur sa surface grâce aux feuilles de latanier (le Bois).

Il y a un autre gâteau qui ne peut pas être manquant dans les mariages. C’est le gâteau susê ou phu-Thê (mari-femme) ayant la forme ronde à l’intérieur et enveloppé par des feuilles de bananier (couleur verte) en vue de lui donner l’apparence d’un cube ficelé avec un ruban de couleur rouge. Le cercle est placé ainsi à l’intérieur du carré (Dương trong âm)(Yang dans Yin). Ce gâteau est composé de la farine du tapioca, parfumé au pandan et parsemé de grains de sésame (vừng đen) de couleur noire. Au cœur de ce gâteau se trouve une pâte faite avec des haricots de soja cuits à la vapeur (couleur jaune) et de la confiture des graines de lotus et de la coco râpée (couleur blanche) ressemblant énormément à la frangipane trouvée dans les galettes des rois. Sa texture collante rappelle le lien fort qu’on veut représenter dans l’union. Ce gâteau est le symbole de la perfection de l’amour conjugal et de la loyauté en accord parfait avec le Ciel et la Terre et les 5 éléments symbolisés par les cinq couleurs (rouge, verte, noire, jaune et blanche).

Ce gâteau est lié au conte suivant : autrefois, il y avait un commerçant s’adonnant aux débauches et ne pensant pas à retourner à la famille bien qu’avant son départ, sa femme lui donna le gâteau susê et promit  de rester chaleureuse et doucereuse comme le gâteau. C’est pourquoi ayant appris cette nouvelle, sa femme lui envoya d’autres gâteaux phu thê accompagnés par les deux vers suivants :

Từ ngày chàng bước xuống ghe
Sóng bao nhiêu đợt bánh phu thê rầu bấy nhiêu

Depuis ton départ, autant des vagues étaient rencontrées par ton embarcation, autant d’afflictions étaient connues par le gâteau susê.

 
Lầu Ngũ Phụng

Dans l’architecture, le chiffre 5 n’est pas oublié non plus. C’est le cas de la porte du midi de la citadelle de Huế qui est un puissant massif en maçonnerie percé de cinq passages et surmonté d’une élégante structure de bois à deux niveaux, le Belvédère des Cinq Phénix (Lầu Ngũ Phụng). 

Vu du ciel, celui-ci avec les 2 ailes supplémentaires semble former 5 phénix aux ailes déployées et aux becs entrelacés. Ce belvédère possède cent colonnes en bois (gỗ lim)(bois de fer) peintes et teintées en jaune permettant de supporter ses neuf toitures. Ce chiffre 100 était bien examiné par les spécialistes vietnamiens. Pour l’archéologue renommé Phan Thuận An, il correspond exactement au nombre total obtenu par l’addition des deux nombres trouvés respectivement dans le plan du Fleuve (Hà Ðồ) et l’Ecrit de la rivière Luo (Lạc thư cửu tinh đồ) et symbolisant ainsi l’harmonie parfaite de l’union du Yin et du Yang. Ce n’est pas l’avis d’un autre spécialiste Liễu Thượng Văn. Selon ce dernier, cela représente la force de 100 familles ou du peuple (bách tính) et reflète bien la notion dân vi bản (prendre le peuple comme base) dans la gouvernance de la dynastie des Nguyễn. La toiture du pavillon central est couverte de tuiles jaunes « lưu ly », les autres de tuiles bleues « lưu ly ». La porte principale, juste au milieu, c’est la porte du Midi (Ngọ Môn) pavée de pierres « Thanh » teintées en jaune, et consacrée au passage du roi. Des deux côtés, on trouve la porte de Gauche et la porte de Droite (Tả, Hữu, Giáp Môn) réservées aux mandarins civils et militaires. Puis les deux autres portes latérales Tả Dịch Môn và Hữu Dịch Môn sont prévues pour les soldats et les chevaux. C’est pourquoi on est habitué à dire en vietnamien :
tucam

Ngọ Môn năm cửa chín lầu
Một lầu vàng, tám lầu xanh, ba cửa thẳng, hai cửa quanh »
La porte du Midi possède 5 passages et neuf toitures dont l’une est vernissée en jaune et les 8 huit autres en bleu. Il y a trois portes principales et deux latérales. A l’est et à l’ouest de la citadelle, on trouve la Porte de l’Humanité et la Porte de la Vertu qui sont réservées respectivement pour les hommes et les femmes.
Le chiffre 9 est un nombre Yang (ou impair). Il représente la puissance du yang à son maximum et il est difficile de l’atteindre. C’est pourquoi autrefois l’empereur s’en servit souvent pour montrer sa puissance et sa suprématie. . Il monta les neuf marches symbolisant l’ascension de la montagne sacrée où se trouvait son trône. Selon l’on-dit, la cité interdite de Huế comme celle de Pékin possédait 9999 pièces. Il est utile de rappeler que la cité interdite de Pékin a été supervisée par un Vietnamien de nom Nguyễn An exilé très jeune à l’époque des Ming. L’empereur comme chacun de ses palais, est tourné face au sud, à l’énergie Yang, afin que l’empereur reçoive le souffle vital du soleil car il est le fils du Ciel. Au Vietnam, on trouve les neuf urnes dynastiques de la citadelle de Huê, les neuf branches du fleuve Mékong, les neuf toitures du belvédère des Cinq Phénix etc…Dans le conte intitulé “Le génie des Montagnes et le génie des Fleuves (Sơn Tinh Thủy Tinh)”, le dix-huitième (2×9) roi Hùng Vương proposa pour la dot du mariage de sa fille Mị Nương: un éléphant à 9 défenses, un coq à 9 ergots et un cheval à 9 crinières rouges. Le chiffre 9 symbolise le Ciel dont la date de naissance est le neuvième jour du mois Février.
Moins importants que les chiffres 5 et 9, le chiffre Trois (ou Ba ou Tam en vietnamien) est lié étroitement à la vie quotidienne des Vietnamiens. Ceux-ci n’hésitent pas à l’évoquer dans un grand nombre d’expressions populaires. Pour signifier une certaine limite, un certain degré, ils ont l’habitude de dire:

Không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời:
Quiconque peut prétendre s’enrichir jusqu’aux trois générations et de se montrer exigeant jusqu’aux trois vies successives.

Il  arrive  aux Vietnamiens de ne pas réaliser souvent une certaine chose en une seule fois, ce qui les oblige d’effectuer l’opération jusqu’à trois fois. C’est l’expression suivante qu’ils emploient fréquemment: Nhất quá Tam. C’est le chiffre trois, une limite qu’ils ne souhaitent pas outrepasser dans l’accomplissement de cette tâche. Pour dire que quelqu’un est irresponsable, ils le désignent sous le vocable “Ba trợn”. Celui qui est opportuniste est appelé Ba phải. L’expression ” Ba đá ” est réservée aux gens vulgaires tandis que ceux qui ne cessent pas de s’enchevêtrer dans de petites affaires ou des ennuis interminables reçoivent le titre ” Ba lăng nhăng”. Pour peser ses paroles, le Vietnamien a besoin de plier les trois pouces de sa langue. ( Uốn Ba tấc lưỡi ) . 

Le chiffre Trois est synonyme aussi de quelque chose d’insignifiant et sans importance. C’est ce qu’on trouve dans les expressions populaires suivantes:

Ăn sơ sài Ba hột: Manger peu. (Manger simplement trois grains).
Ăn ba miếng: idem
Sách ba xu: Bouquin sans valeur. (le bouquin ne valant que trois sous).
Ba món ăn chơi: Quelques plats à goûter. (Trois plats pour se divertir)

Analogue au chiffre 7, le chiffre 3 est cité souvent dans la littérature vietnamienne. On ne peut pas ignorer non plus l’expression Bảy nỗi ba chìm với nước non (Je surnage 7 fois et je sombre trois fois si on la traduit textuellement) que la poétesse Hồ Xuân Hương a employée et immortalisée dans son poème intitulé “Bánh trôi nước” :
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bây nỗi ba chìm với nước non
……….
pour décrire les difficultés rencontrées par la femme vietnamienne dans une société féodale et confucéenne. Celle-ci n’épargnait pas non plus ceux qui avaient un esprit d’indépendance, de liberté et de justice. C’est le cas du lettré engagé Cao Bá Quát dégoûté de la scolastique de son époque et rêvant de remplacer la monarchie autoritaire des Nguyễn par une monarchie éclairée. Taxé d’être l’auteur de l’insurrection des Sauterelles ( Giặc Châu Chấu) en 1854, il fut condamné à mort et n’hésista pas à donner jusqu’à  avant son exécution, sa réflexion sur le sort réservé à ceux qui osaient critiquer le despotisme et la société féodale dans son poème :
Ba hồi trống giục đù cha kiếp
Một nhát gươm đưa, đéo mẹ đời.
Trois coups de gong sont pour ce sort misérable
Une tranche de sabre achève cette vie de chien.

Si la théorie du Yin et du Yang continue à hanter leur esprit pour son caractère mystique et impénétrable, elle reste néanmoins un mode de pensée et de vie auquel un bon nombre des Vietnamiens ne renoncent pas à se référer quotidiennement pour les pratiques courantes et pour le respect des us et des traditions ancestrales.

Con số Âm Dương của người Việt ( Les Chiffres Yin-Yang des Vietnamiens)

Con số Âm Dương  của người Việt

Version Française

Người Việt Nam thường nói : sống chết đều có số cả . Ði buôn có số, ăn cỗ có phần. Trong cuộc sống hằng ngày, mặc quần áo hay mang giày cũng có kích thước. Khác hẳn người Hoa thích số chẵn (hay số Âm), người dân Viêt thường dùng số lẻ hay số dương đấy. Bởi vậy  thường thấy trong thành ngữ hay tục ngữ Việt  có sự trọng dụng số lẻ như sau : ba mặt một lời, ba hồn bảy vía, Ba chìm bảy nổi chín lênh đênh, năm thê bảy thiếp,  năm lần bảy lượt, năm cha ba mẹ, ba chóp bảy nhoáng, Môt lời nói dối , sám hối  7  ngày, Một câu nhịn chín câu lành  vân vân …hay là những con số tăng lên nhiều lần từ số 9 mà ra chẳng hạn : 18 (9×2) đời Hùng Vương,  27 (9×3) đại tang 3 năm ( 27 tháng), 36 (9×4) phố phường Hànội  vân vân. Cũng đừng quên rằng người Việt rất  xem trọng con số 5 và số 9 vì hai con số lẻ  nầy  có một vai trò rất quan trọng. Con số 5 là con số thần bí nhất vì tất cả đều khởi đầu từ  con số 5 nầy ra cả. Trời Đất có được vạn vật phát sinh từ 5 yếu tố cơ bản qua 5 trạng thái:  Mộc, Hỏa, Thổ, Kim và Thủy mà thường gọi là ngũ hành.

Lạc Thư Hà Đồ

 

Con số 5 được đặt ở  trung tâm  của Lạc Thư Hà Đồ , hai bức  đồ nguồngóc của sự biến đổi và vận hành của Âm Dương  Ngũ Hành. “Đất”  là  yếu tố  đuợc gắn liền với   con số 5 và từ   ở trung tâm đất  mà ra,   người nông mới tìm thấy  ra được các phương hướng chủ yếu.  Chính nhờ vậy mà  ở  trung tâm  con người mới quản lý  được vạn vật vạn loại cùng 4 phương trời. Bởi vậy ở trong xã hội phong kiến, vị trí nầy thường dành cho vua. Chính vua là người cai trị quần chúng. Vì thế con số 5 thuộc về sơ hữu  của vua cũng như màu vàng riêng tư, màu biểu tượng của Đất. Bởi vậy các vua chúa ở thời đại phong kiến (Việtnam và Trung Hoa) thường chọn màu nầy cho y phục. 

 

Ngoài vị trí trung tâm mà con người giữ, mỗi con vật được gắn liền  với mỗi phương: qui với phương bắc, phụng thì phương nam, còn phương  đông dành cho rồng (hay long) và sau cùng phương tây với hổ (cọp). Cũng không có gì ngạc nhiên trong bốn con vật nầy đã có 3 con sống ở vùng nước mà đời sống nông nghiệp là chính. Đó là vùng đất của đại tộc Bách Việt. Luôn cả con rồng thường hung hăng dữ tợn trong các nền văn hóa khác thì nó rất hiền lành dễ thương qua trí tưởng tượng của những bộ tộc hiền hòa Bách Việt. Con số 5 thường được gọi là Tham Thiên Lưỡng Địa » (hay là  ba Trời hai Ðất ) trong thuyết  Âm Dương. Với tỷ lệ chí lí   về sự tương xứng  của Âm và Dương , có được nó  từ sự tập hợp của con số 3 và con số 2  hơn là đến từ con số 4 và con số 1 vì với hai con số  nầy , thì nhận thấy con số dương 1 hoàn toàn bị số âm  4 lấn áp và chiếm ưu thế. Còn ngược lại với  con số 2 và và số 3 thì sự  chiếm ưu thế của con số 3 không nhiều chi cho mấy cho nên sự vận động của  vũ trụ  có vẻ hài hoà hơn và gần như hoàn chỉnh. Thưở xưa, ngày thứ năm, ngày 14 (1+4) hay ngày 23 (2+3)  trong tháng là những ngày dành cho vua xuất hành. Cũng là những lúc  không được buôn bán khi vua đi dạo. Chính vì thế người dân Việt hôm nay vẫn còn kiêng cữ  những ngày đó, theo tục lệ dân gian ông bà, việc xây cất  nhà cửa, đi buôn hay đi xa. Bởi vậy người ta thường nghe  nói: Chớ đi ngày bảy chớ về ngày  ba
Mồng năm, mười bốn hai ba
Đi chơi cũng lỗ nữa là đi buôn
Mồng năm mười bốn hai ba
Trồng cây cây đỗ, làm nhà nhà xiêu

Con số 5 thường được nhắc đến nhiều trong ẩm thực của người Việt. Nước mắm là loại gia vị phổ biến nhất của người Việt. Trong việc chế biến pha làm nước mắm  dùng thì người ta nhận thấy có sự hiện diện cuả ngũ vị được sắp xếp theo ngũ hành: mặn với nước mắm từ chất muối ra, đắng  từ vỏ chanh,  chua  từ nước chanh hay nước dấm, cay với ớt  thái  khoanh nhỏ và  ngọt với  đường bột. Ngũ vị nầy     mặn, đắng, chua, cay, ngọt  tìm thấy  ở trong nước mắm  phù hợp với  ngũ hành của lý thuyết Âm Dương  ( Thủy , Hỏa , Mộc , Kim Thổ ). Cũng như canh chua  cá của người Nam Bộ cũng có ngũ vị như sau:  chua với me hay dấm, ngọt với những lát khớm hay thơm,  cay với ớt tươi ,  mặn với nước mắm và đắng với đậu bắp  hay bông so đũa.  Truớc khi dùng, người ta thêm vài loại rau thơm như ngò gai, rau om. Đây là đặc tính món canh chua của người Nam Bộ khác biệt với những món canh chua ở các vùng khác của Việtnam.

Chúng ta cũng không quên nhắc bánh chưng mà chúng ta thường đựợc ăn trong  những ngày Tết. Đây là món quà qúi báu  mà tổ tiên ta truyền lại cho dân tộc  qua nhiều thiên kỷ. Đây cũng là bằng chứng cụ thể nói lên lý thuyết Âm Dương ngũ hành thuộc về của đại tộc Bách Việt  (mà trong đó có bộ tộc Lạc Việt) chớ không phải của Hán tộc vì trong công thức làm bánh chưng thì có  quy luật ngũ hành tương sinh như sau: Hỏa sinh Thổ
 Thổ sinh Kim.
 Kim  sinh Thủy
 Thủy sinh Mộc
 Mộc sinh Hỏa

Chính giữa của bánh chưng lúc nào cũng có nhân thịt màu đỏ cả (Hỏa) rồi sau đó  nhân được bao kín xung quanh với đậu xanh lột vỏ nấu  chín màu vàng  tượng trưng cho Đất . Kế đó  đổ thêm một lớp gạo trắng  phía trên phần nhân tượng trưng cho Kim rồi đi  hấp với nước sôi (Thủy) để sau cùng bánh nó được chín và nhuộm  màu xanh của lá dừa (tượng trưng cho Mộc hay cây).

 

Có một loại bánh mà người dân Việt không thể thiếu trong lễ cưới. Đó là bánh xu xê hay phu thê. Bánh nầy có hình tròn ở trong nhưng được gói với lá chuối  bên ngoài với  hình khối của nó màu xanh và buột  với  dây băng màu đỏ. Như vậy cho  thấy Dương (hỉnh tròn của bánh) nằm trọn trong Âm qua hình khối. Bánh nầy thường làm với bột bán, thơm mùi lá dứa và có vừng màu đen. Giữa bánh thường  có nhân đậu xanh hấp chín (màu vàng)  trộn chung với  mứt dừa được nạo nhỏ và hạt sen (màu trắng) tựa như kem mà thường thấy trong bánh của  các vua (hay galette des rois). Tính chất  bột của bánh  rất dính  nói lên đây dây tơ hồng buộc chặt vợ chồng. Bánh nầy biểu tượng tình yêu hoàn hảo,  keo sơn bền vững và  son sắt  phù hợp với Trời Đất và ngũ hành qua 5 màu sắc ( xanh, đỏ, đen, vàng và trắng).

Bánh nầy cũng từ một câu chuyện như sau: thửơ xưa, có một anh chàng phú thương miệt mài trác táng quên đi vợ con và không nghĩ quay vể với gia đình tuy rằng trước ngày anh  ra đi buôn, anh được  ăn bánh xu xê của vợ và vợ hứa vẫn niềm nở và dịu ngọt với anh cũng như bánh xu xê. Khi biết anh trác táng, vợ anh vẫn tiếp gởi bánh xu xê với những câu thơ như sau:  Từ ngày chàng bước xuống ghe
Sóng bao nhiêu đợt bánh phu thê rầu bấy nhiêu.

Lầu Ngũ Phụng

Con số 5 củng được nói đến nhiều trong kiến trúc. Đó là trường hợp của ngọ môn ở kinh thành Huế. Đài cổng  được xây bằng gạch đá kết hợp với các thanh dầm chịu lực bằng đồng thau với thân  đài có 5 lối đi vào và  ở trên lầu đài có một cơ cấu hai  tầng mà thường gọi là Lầu Ngũ Phụng. Nhìn từ trên trời xuống thì thấy lầu  nầy với  hai mái thêm tạo ra dáng ngũ phụng xòe  cánh ra và mỏ chằn chéo. Vọng lâu có chẳn 100 cây cột bằng gỗ lim  được tô màu vàng để chống đỡ chín mái nhà. Các nhà chuyên môn có từng  nghiên  cứu  về con số một trăm nầy.  Theo nhà khảo cổ nổi tiếng   Phan Thuận An thì con số 100 (45+55) nầy  có được là do sự bổ sung của hai con độ số kiếm được qua  Lạc thư cửu tinh đồ(45) và Hà Đồ (55) và tượng trưng cho sự hài hòa  hoàn hảo và kết  hợp  của Âm Dương. Nhưng không phải ý kiến của nhà chuyên môn khác Liễu Thượng Văn. Theo ông nầy thì đây là sự tượng trưng quyền lực của một trăm gia đình hay của dân (bách tính) nói lên tính cách dân vi bản (nghĩa là lấy dân làm gốc)  trong việc cại trị dân của triều  đình nhà Nguyễn.  Bộ mái chính giữa của lầu Ngũ Phụng lợp ngói lưu ly màu vàng còn các bộ còn lại là  ngói lưu ly màu xanh. Cửa chính nằm giữa thường goi  là ngọ môn, được lát đá “Thanh” màu vàng  dành cho vua đi . Còn hai bên đài cổng thì có  hai lối vào gọi là  Tả Giáp Môn và Hữu Giáp Môn, dành cho quan văn, võ theo cùng trong đoàn  ngự đạo. Còn hai cửa bên hông  Tả Dịch Môn và Hữu Dịch Môn, thì dành cho binh lính và voi ngựa theo hầu. Bởi vậy thường nghe nói về lầu Ngũ Phụng  như sau:Ngọ Môn năm cửa chín lầutucam
Một lầu vàng, tám lầu xanh, ba cửa thẳng, hai cửa quanh

Bên đông và bên tây cửa thành có hai cửa thường được  gọi là Hiển Đức Môn và Hiền Nhân Môn thì dành cho các ông và phụ nữ.

Còn con số 9 là con số dương (hoăc số lẻ). Nó tượng trưng cho quyền lực của khí dương ở tột  đĩnh khó mà ai đạt được lắm. Bởi vậy hoàng đế thường dùng nó để biểu dương   quyền lực. Hoàng đế thường bước lên chín bậc nơi mà có ngai vàng để ngự trị . Nghe nói Tử Cấm Thành ở Huế  cũng như ở Bắc Kinh có đến 9999 căn phòng.  Cũng nên nhắc lại người xây cất Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh là người Việtnam, ông Nguyễn An bị lưu đày từ thưở nhỏ vào  thời nhà Minh.  Hoàng đế cũng như tất cả cung điện đều hướng về phía nam nơi có  khí dương, để có  thể thụ hưởng được sinh khí của mặt trời nhất là hoàng đế là con của Trời. Ở Huế, có chín cái đỉnh bằng đồng, đặt ở trước sân Thế miếu trong hoàng thành Huế. Số 9 còn thấy qua như 9 mái  nhà của lầu  Ngũ phụng, 9 khẩu thần công (hay là Cửu vị thần công) xưa đặt  trước Ngọ Môn nay dời về vị trí hiện nay hay là 9 nhánh của sông Cửu Long vân vân…Qua chuyện Sơn Tinh Thủy Tinh, nhớ lại trong sính lể mà vua Hùng Vương thứ 18 (2×9) đưa ra những điều kiện  để có thể cưới được công chúa Mị Nương thì phải có voi 9 ngà, gà chín cựa, ngựa 9 hồng mao.   Con số 9 nầy còn  tượng trưng Trời mà  ngày sinh của Trời là ngày thứ chín của tháng hai.  

Tuy không bằng sô 5 và số 9 nhưng con   số 3 cũng được trọng dụng thông thường trong đời sống dân Việt qua những thành ngữ chẳng hạn, muốn nói đến một  giới hạn hay mức độ nào không thể vượt qua thì người Việt thường có thói quen nói:

Không ai giàu ba họ, không ai khó ba đời.

 Nhất quá Tam. (Tối đa là 3 lần)

Uốn Ba tấc lưỡi  (đắn đo trước khi nói)  , Ba trợn (trợn quá mức) , Ba phải (kẻ xu thời quá mức ) , Ba đá (thiếu trách nhiệm quá mức) vân vân …

Số 3 còn dùng để ám chỉ một việc gì hay số lượng dùng  không quan trọng:

Ăn sơ sài ba hột, Ăn ba miếngSách ba xu,   Ba món ăn chơi vân vân

Con số 3  cũng như con số 7  thường được nói đến rất nhiều trong văn chương Việt Nam. Thành ngữ  “Bảy nổi ba chìm với nước non” mà Hồ Xuân Hương dùng trong bài thơ: “Bánh trôi nước”:

Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nỗi ba chìm với nước non…

 nói lên những nỗi  gian truân của phụ nữ thời đó sống ở trong một xã hội phong kiến Khổng giáo hay là

Ba hồi trống giục đù cha kiếp
Một nhát gươm đưa, đéo mẹ đời.

đây là những lời cuối của  Cao Bá Quát, một thi sỹ lỗi lạc nhưng vì có tinh thần độc lâp, yêu chuông công bình và tự do mà bị giết trong cuộc khởi nghĩa (giặc Châu Chấu) chống triều Nguyễn dưới thời vua Tư Đức.

Nếu lý thuyết  Âm Dương Ngũ Hành vẫn tiếp tục ám ảnh  người dân Việt bởi tính cách thần bí và khó hiểu của nó nhưng   nó  lúc nào cũng  là một cách suy nghĩ và một lối sống mà phần đông người dân Việt quen giữ  thường ngày  để  thực hành    những việc  thông thường trong cuộc sống và tôn trọng truyền thống của tổ tiên.

 

Hoa Sen (Lotus)

lotus

English version

Version française
 

Không có cây thủy sinh nào được người Việt  ngưỡng mộ và  qúi  trọng bằng cây sen. Ngoài biểu tượng của Phật Giáo, Sen còn đồng nghĩa với  sự tinh khiết ,  thanh thản và vẻ đẹp nữa. Nó còn khác biệt hơn những cây thủy sinh khác không những   nhờ  vẻ đẹp đơn sơ thanh nhã của hoa mà còn được nhắc nhở  nói đến rất nhiều  trong phong phú  truyền thống ở Á Châu nhất là ở Việt Nam. Nơi nầy,  Sen được liệt kê  vào  4 cây cao qúy nhất đó là  mai , liên , cúc và  trúc  biểu tượng  cho bốn mùa ( tứ thì) đấy. 

Nhìn lại trong nghệ thuật của người Việt, phong cảnh thường đựợc  dàn dựng  theo một sơ đồ bất di bất dịch  và cổ điển mà  thường  có sự xác định cần  thiết để trước  những yếu tố  nào, nhất là các nhân vật  trong cảnh tượng. Cho nên thường thấy một tương quan nghệ thuật độc đáo, một kết hợp bền vững giữa một loại cây và một loại vật  trong các bức tranh nho nhỏ của người Việt. Vì vậy thường thấy   sen  liên kết  với vịt (Liên Áp). Ít khi thấy sen liên kết với con vật  nào khác chỉ trừ khi nào tác giả không còn  tôn trọng những quy ước cổ điển nữa.    Với hoa , sen thường được người Việt gọi    là Hoa Sen hay là Liên Hoa.   Sen nó thuộc họ  Nymphéacées và có tên khoa học là   Nelumbo Nucifera hay là  Nelumbium Speciosum.  Nơi nào ở Việt Nam cũng tìm thấy Sen cả (  đầm, ao bùn,  vườn công cộng, đình vân vân…). Sự hiện diện của nó  ở chùa hay ở đền  làm giảm  đi nhuệ khí sân si dục vọng  của các tu sĩ và làm người khách cảm thấy lòng lân lân thả  hồn về cõi hư vô,  ấy cũng nhờ mùi    hương thơm nhẹ nhàng của  hoa sen. Nó sống rất   dễ dàng    và  thích nghi ở mọi môi trường.   Nó còn  sinh sôi nảy nở với cuộc sống dưới nước  bằng cách chọn lọc đi tất cả nước  đọng    ô uế mà nó  xâm nhập . Vì vậy  thường ví  nó  như   người có đức tính trong đạo Khổng (junzi)(quân tử).   Người nầy, dù ở môi trường nào đi nữa  vẫn không thay đổi  bản  chất  thanh cao  trong cuộc sống, vẫn giữ  đựợc sự  thuần khiết    giữa chốn đầy dẫy tham nhũng.  Người nầy cũng không để bị lôi cuốn  cám dỗ bởi  những tật xấu của xã hội cũng như sen không bi mùi hôi thúi ờ chốn bùn nhờ mùi hương thơm của hoa.  Bởi vậy trong  thơ ca của người Việt có môt bài đề cao đức tính của người quân tử dựa trên hình ảnh của cây Sen:     Ðố ai mà ví như sen?
Chung quanh cành trắng, giữa chen nhị vàng
Nhị vàng cành trắng lá xanh,
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn.

Để ca ngợi đức tính nầy của người quân tử hay của Sen, người ta thường nói : Cư trần bất nhiễm trần. Sen có nhiều đức tính khác nên lúc nào cũng được đứng đầu trong các loại cây qúi trọng của người dân Việt và Trung Hoa. Chính Sen đem lai nguồn  cảm  hứng cho các tu sĩ của một phái thiền Phật giáo Trung Hoa tên là “Pháp Hoa Tông”  dưới đời nhà Đường.  Dựa trên lý thuyết  của kinh   “Diệu Pháp Liên Hoa” , dòng nầy chỉ lấy đức tính của Sen để tu luyện.  Trong phái nầy, thời đó có nhiều hòa thượng thi sĩ nổi tiếng như Phong Cang và Thập Đắc không thua chi  Lý Thái Bạch (1)  và  Bạch Cư Dị (2) .  Trụ sở của phái nầy là chùa Hàn Sơn nằm ở vùng lân cận của thành phố Cô Tô  (Hàng Châu) chỉ chuyên trồng Sen trong các hồ.  Phái nầy  họ nghĩ rằng muốn đựợc an lạc trong tâm hồn và tránh đi sự luân hồi và  dục vọng thèm muốn thì cần áp dụng  lý thuyết  “Diệu Pháp Liên Hoa” dựa trên các đức tính của Sen như sau:

vô ưu : mùi thơm của hoa sen khi có dịp ngử nó vào thì sẻ thấy  sự thanh thản và yên tĩnh.  Theo các người xưa, Sen còn là một loại cây chóng tăng dục cũng như rau diếp.

tùy thuận: Sen có thể sống  ở bất cứ nơi nào luôn cả những nơi khô cạn cằn cỗi.

tỏa mùi thơm: (Cư trần bất nhiễm trần) Dù nơi nào có hôi thúi , Sen cũng vẫn lấn áp  thay thế bẳng mùi hương thơm của nó,  có thể  tăng trưởng tuỳ theo cường  độ của ánh sáng trong ngày.

vô cấu: trên cơ sở sinh sản. Sen có một cơ  chế cá   biệt cho   việc sinh sản thực vật. Không có sự thành hình của giao tử như các loại hoa khác. Hoa sen không những  xuất sắc về kích thước mà còn về trạng thái  dày và vàng sáp của các cánh hoa và nhất là  hương thơm của nó có thể  tăng trưởng thay đổi trong ngày. Hoa sen chỉ sống được 4 ngày. Người Nhật diển tã sự chớm nở của hoa sen như sau: ngày đầu  hoa sen có hình dáng của chai saké, ngày thứ nhì  bằng chén saké, ngày  thứ ba bẳng chén súp và ngaỳ thứ tư thì thành  cái đĩa. Dần dần quả của nó tựu hình, tựa như cái côn lật ngửa mà thường gọi là gương sen. Trên mặt bằng phẳng nầy  thì có chừng hai chục trũng chứa  những hạt nhận. Rồi sau đó   khi quả nó chín, nó tách rời cuống, nổi lềnh bềnh   và tan rã một  khi gương sen  đụng chạm với mặt nước qua ngày tháng.  Nhờ vậy các hạt nhân nó theo dòng  nước mà trôi xa hơn nơi  mà Sen nảy nở. Những hạt sen nầy  nặng hơn nước nên  chìm lún vào đất và đâm chồi mọc rễ. Hoa sen khi tượng hình đã có hạt từ trong mầm non. Bởi vậy ngưởi Việt thường nói “nhân quả đồng hành” khi nhắc đến Sen đấy. Đức Phật cũng thường dùng hoa Sen, để nói đến những người thoát khỏi ái tình và dục vọng  vì chính ái dục là nguồn gốc của mọi tội lỗi khổ đau (duhkha) và luân hồi sinh tử.

Để ca tụng đức tính của Sen qua những lời giảng dạy của Đức Phật (3), thiền sư Minh Lương thuộc phái Lâm Tế có làm một bài kệ như sau:

Ngọc quí ẩn trong đá
Hoa Sen mọc từ bùn
Nên chỗ biết sanh tử
Ngộ vốn thiệt bồ đề

 Sen được trông thấy nhiều trong nghệ thuật của người Việt, nhất là ở trong kiến trúc của Phật giáo.   Để nhận dạng cây sen  mô típ trong kỹ thuật trang trí thường có 8 cánh hoa chỉ định 8 hướng chủ yếu và biểu hiện lại đồ hình Mandala, một dạng hình học và biểu tượng của vũ tru Phật giáo. Còn trong ngành  y dược Việtnam thì hạt sen dùng để trị bệnh tiêu chảy, kiết lỵ và mộng tinh. Các hạt sen khi ăn nhiều và ăn sống,  thường   được xem như thuốc chữa bệnh mất ngủ. Người dùng sẻ ngủ trong giây lát nếu ăn luôn cái mầm xanh ở giữa hạt sen. Thưở xưa, ở Việtnam, các cậu trai muốn tỏ tình yêu thương các cô gái thường tặng hoa sen. Trong các lễ truyền thống của người Việt  nhất là những ngày Tết , không bao giờ có thể thiếu được  mứt hạt  sen và trà ướp sen cả.  Còn ẩm thưc  thì những người  sành điệu ăn uống ai cũng biết món gỏi ngó sen.

Đất nước Việt Nam đã bị  chìm đắm triền miên trong  chiến tranh, tham nhũng và bất công. Người Việt yêu chuộng hòa bình, công bằng và tự do lúc nào cũng nuôi hy vọng không ngừng,  sẻ có một ngày đất nước  được có lại sự thanh thản, huy hoàng và kính nể cũng như hình ảnh của cây Sen. Trong bải thơ tựa đề  “Hoa Sen”, vua Lê Thánh Tôn   ngư trị một thời  hoàng kim mà Việt Nam lúc đó đang ở trên đỉnh cao của vinh quang, không ngớt lời khen ngợi vẻ đẹp  duyên dáng của Sen:

Nỏn nà sắc nước nhờ duyên nước
Ngào ngạt hương thơm nức dặm Trời ..


  • (1) Lý Bạch, một trong những thi sĩ danh tiếng nhất dưới thời của vua Đuờng Huyền Tông  (701-762).
  • (2) Thi sĩ lỗi lạc đời nhà Đường (772-846)
  • (3) Siddhârta Gautama (Cồ Ðàm Tất Ðạt Ða).


 

Đình Bảng (Maison communale, Bắc Ninh)

Từ lâu, Đình Bảng   được xem là  một ngôi đình ở miền Bắc  còn giữ  đựợc vẻ  nguyên sơ dù nó  được xây dựng đã có 300 năm. Nó còn là ngôi đình có dáng nhà sàn mà ít  trông thấy ở các làng khác. Nhìn  từ đẳng xa, ngôi đình có một cấu trúc nổi,   kê vững  chắc trên mặt đất nhờ qua một   hệ thống  chân cột (60 cột trụ bằng gỗ lim ), kèo và xà giằng nhau, liên kết  không cần chân móng. Mái đình  càng nặng thì sức nén của nó xuống các cột càng lớn khiến ngôi đình càng vững chãi. Nghe nói nhờ vậy dưới thời Pháp thuộc,  đền nầy không có đổ vỡ truớc sự tấn công xe chiến đấu  của quân đội Pháp.

 Đình Bảng (Bắc Ninh)

Nhờ sự tích cực tham gia của quan Nguyễn Thạc Lương, người Đình Bảng và bà vợ là Nguyễn Thị Nguyên, ngôi đình nầy được xây dựng vào đầu thế kỷ 18 kéo dài 36 năm mới được hoàn thành. Đây là ngôi đình thường được dân gian miền Bắc  nói đến qua ngạn ngữ: Thứ nhất là đình Đông Khang, thứ nhì đình Bảng, thứ ba đình Diềm.  Đình Đông Khang bị tàn phá bởi chiến tranh, còn đình Diềm trước có 5 gian nay thì còn 3 gian. Chỉ còn đình Đình Bảng còn giữ đựợc vẻ nguyên sơ qua dòng thời gian. Đình nầy nằm ở  làng Cổ Pháp,  thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh và thờ các vị thành hoàng gồm Cao Sơn đại vương (thần Núi), Thủy Bá đại vương (thần Nước) và Bách Lệ đại vương (thần Đất). Nơi nầy theo lời tương truyền còn là nơi sinh và lớn lên  của Lý Công Uẩn, người sáng lập triều đình nhà Lý. Đến đây , cũng nên đến tham quan Đền Đô nhà Lý thường được gọi là đền Lý Bát Đế, nơi thờ  tám vị vua đầu tiên nhà Lý. Đền nầy không xa chi cho mấy đi chừng nửa cây số qua cái chợ là đến. Nhớ đừng quên ăn đặc sản của vùng. Đó là bánh phu thê, một  bánh hình  vuông bằng lá dừa, nhân đậu xanh ở  trong hình tròn,  biểu tượng vuông tròn của triết lý âm dương  và nhắc đến tình nghĩa vợ chồng.


Version française

Depuis  longtemps,  Đình Bảng est réputée   dans le Nord du Vietnam  comme la maison communale,  réussissant par  son âge datant plus de 300 ans, à garder son état initial. On attribue sa  ressemblance à une grande maison en bois sur pilotis qu’on ne trouve pas dans d’autres villages du Tonkin. Vue de loin, elle a une structure imposante surélevée, posée solidement sur le sol grâce à   un assemblage de colonnes (60 piliers), d’arbalétriers et de toutes sortes d’éléments en bois de fer (gỗ lim)  soudés par des mortaises et des tenons sans avoir besoin des fondations coulées. C’est le poids de  sa toiture qui permet de la consolider . Selon l’on dit, à l’époque coloniale, cette maison réussît à résister aux assauts  d’un char  français  par l’attelage de sa splendide  charpente avec des chaînes. Grâce à la participation active du mandarin Nguyễn Thạc Lương, originaire du village Đình Bảng et  sa femme Nguyễn Thị Nguyên, cette maison communale édifiée au début du XVIII ème siècle fut  achevée seulement après 36 ans de travaux de construction. Dans  un vieil adage populaire vietnamien , cet édifice  occupe   la seconde place dans la classification des maisons communales du Tonkin. La  première place revient à Đồng Khang qui  n’arrive pas à résister aux aléas du temps tandis que la  maison Đình Diềm occupe la dernière place honorable et   garde seulement aujourd’hui 3 travées au lieu de 5 au moment de sa construction. Il n’y a que Đình Bảng continuant à préserver son état initial au fil des  années. Située dans le village   Cổ Pháp de la commune Từ Sơn dans la province Bắc Ninh, cette maison communale est dédiée au  culte de trois génies tutélaires (le Génie de l’Eau, le Génie de la Terre et celui des Récoltes). Selon l’on-dit, c’est ici qu’est né Lý Công Uẩn, le fondateur de la dynastie des Lý. De passage à Đình Bảng, il ne faut pas oublier de visiter le temple Đô (Đền Đô) appelé fréquemment sous le nom “Lý Bát Đế (ou temple des 8 rois des Lý).  Ce site n’est pas très loin de la maison communale Đình Bảng ( à peu près  un demi kilomètre à pied). Il y a aussi  une spécialité locale connue sous le nom susê ou phu thê (mari-femme) qu’il ne faut pas oublier de goûter. Ce gâteau a  l’apparence d’un cube   ficelé avec un ruban de couleur rouge. Ce gâteau est composé de la  farine du tapioca, parfumé  au pandan et parsemé de grains de sésame (vừng đen) de couleur noire.  Au cœur de ce gâteau  se trouve une pâte  faite avec des haricots de soja cuits à la vapeur (couleur jaune)  et de la confiture des graines de lotus et de la coco râpée (couleur blanche)  ressemblant énormément à la frangipane trouvée dans les galettes des rois. Sa texture collante rappelle le lien fort  qu’on veut représenter dans l’union. Ce gâteau est le symbole de la perfection de l’amour conjugal et de la loyauté en accord parfait  avec le Ciel et la Terre (théorie du Yin et du Yang).

 

Concubines under the Nguyễn dynasty (Cung tần mỹ nữ)

French version

 

 

Trong cunq quế âm thầm chiếc bóng
Ðêm năm canh trông ngóng lần lần
Khoảnh làm chi bầy chúa xuân
Chơi hoa cho rữa nhị dần lại thôi.

In the royal genaeceum, I stay alone with my shadow,
All night long, I eagerly wait for his visit.
Instantly, many springs have gone by,
He ceased coming in as this flower is withering.

Ôn Như Hầu

Except Gia Long, the founder and Bảo Ðại, the last emperor of the Nguyen dynasty no emperors of this dynasty granted a title to their principal spouse during their reign. No historic documents found today show why there was that systematic refusal since the application of Minh Mang’s decree. On the contrary, only this spouse received her title after her disappearance.

First imperial concubine ( Nhất giai Phi ) ( 1st rank )
Second imperial concubine ( Nhị Giai Phi ) (  2nd rank )
Superior concubines ( from 3rd to  4th rank ) (Tam Giai Tân và Tứ Giai Tân ), simples concubines ( from 5th to 9th rank ) ( Ngũ Giai Tiếp Dư , Lục Giai Tiếp Dư, Thất Giai Quí Nhân, Bát Giai Mỹ  Nhân, Cữu Giai Tài Nhân ).

Then came the Ladies of the Court, next, the subordinate servants. It was estimated that those women along with the eunuchs, the queen mothers and the emperor made up a purple forbidden society of Huế. The status of those women (even that of the servants) no matter what it was, went up considerably when they gave birth to a son.
Speaking of those concubines, it is impossible not to evoke the love story of Nguyễn Phi, the future empress Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu with prince Nguyễn Ánh, the future emperor Gia Long. This one, beaten by the Tây Sơn (or the peasants of the West) in the Fall of 1783, had to take refuge on the Phú Quốc Island. He had to send his son Nguyễn Phúc Cảnh, 4 years old, accompanied by archbishop Pigneau de Behaine to France to ask for military aid before king Louis XVI (Treaty of Versailles 1787), and took refuge in Bangkok ( Thailand) waiting for French reinforcement. Before the time of separation, he hastened to cut a gold bar into two halves and gave one to his spouse, Nguyễn Phi telling her:

Our son has already gone. I am about to leave you to resettle in Thailand. You stay here to take care of our queen mother. I do not know the date of my return nor the place of our reunion . I leave with you this half gold bar as the token of our love. We will have the chance to see each other later if God helps us to defeat the Tây Sơn.

During Nguyễn Anh’s years of exile and setback in his reconquest of power, Nguyên Phi continued to take care her mother-in-law, queen Hiếu Khương (spouse of Nguyễn Phúc Luân ) and to make uniforms for recruits.

She arrived at overcoming all the difficulties destined to her family and showed her courage and bravery in escaping traps set up by their adversaries.

Thanks to his perseverance and stubbornness, Nguyễn Ánh succeeded in defeating the Tây Sơn in 1802 and became our emperor Gia Long. The day following their touching reunion, he asked her about the other half of the gold bar he had given her at the moment of their separation. She went looking for it and gave it back to him. Seeing the half of the bar in the state of shining, emperor Gia Long was so touched he told his spouse Nguyễn Phi:

This gold that you succeeded in keeping in its splendor during our difficult and eventful years shows well the blessings and grace of God for our reunion today. We should not forget that and should talk about it to our children.

Then he reassembled the two halves of the gold bar to make it whole again and gave it to Nguyễn Phi. This gold bar later became under the reign of Minh Mạng, not only the symbol of eternal love between Nguyễn Ánh and his spouse Nguyễn Phi but also an object of veneration found on the altar of emperor Gia Long and empress Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu in the Ðiện Phụng Thiên temple in the purple city of Huê.

No one was surprised that thanks to his daughter Ngô Thị Chánh, former Tây Sơn general Ngô Vân Sở was spared from summary execution by emperor Gia Long during the victory over the Tay Son, because his daughter was the favorite concubine of his crown prince Nguyễn Phúc Ðảm, our future emperor Minh Mang. When this one acceded to power, he did not hesitate to grant her all the favors uniquely reserved up until then for his principal spouse. This concubine, when alive, often had the chance to tell the emperor:

Even you love me as such, the day I decease, I will be alone in my tomb empty-handed.

That was why when she died a few years later, the emperor followed her to the place of burial taking with him two ounces of gold. He then asked the eunuch to open the two hands of the concubine. The emperor himself put an ounces of gold in each hand saying with emotion:

I give you two ounces of gold so that you do not go empty-handed.

One found this love fifty years later in poet emperor Tự Ðức. At the funeral of his favorite concubine, he composed a poem entitled “Khóc Bằng Phi” whose two following verses immortalized love and affection emperor Tự Ðức reserved for his concubine Bằng Phi:
Ðập cổ- kính ra, tìm lấy bóng
Xếp tàn-y lại để dành hơi

I break the old mirror to find your shadow
I fold your fading clothes to keep your warmth.

 
Under the Nguyen dysnasty, the genaeceum took an important dimension. To consolidate his authority and gain fidelity from his subordinates, emperor Gia Long himself did not hesitate to establish the politics of alliance in taking for concubines most of the daughter of the subordinates. This was revealed by his confidant, the French mandarin J.B. Chaigneau in his ” Souvenirs of Huế 1864 “. But sometimes the concubine of the emperor may be issue of a different medium. It is the case of the concubine of emperor Thành Thái, the father of Duy Tân. This concubine was the rower of a ferry boat in the region of Kim Long known for the charm and grace of its inhabitants. That is why people did not hesitate to sing the following popular song to evoke the idyllic love that emperor Thanh Thai reserved for the charming rower of the ferry and his audacity to disguise himself as a common traveler to visit Kim Long.

Kim Long có gái mỹ miều
Trẩm yêu trẩm nhớ trẩm liều trẩm đi

Kim Long is known for its charming girls
I love, I miss, I dare and I go.

One beautiful morning of our new year, Thành Thái intrigued by the charm of the Kim Long region decided to go there alone. He disguise himself as a young traveler to visit that famous region. On his way back, he had to take the ferry the rower of which was a charming girl. Seeing her timid in gait with her red cheeks under the overwhelming sun, emperor Thành Thái began to flirt with her and tease her with this idea, saying:

Miss, do you like to marry the emperor?

Stunned by this hazardous proposal, the girl looked attentively at him and replied with sincerity: Don’t you talk nonsense, they are going to cut off you head.

Seeing her in a fearful state, the emperor was determined to bother her more: That’s right, what I have proposed with you. If you agree, I will be the intermediary in the matter! Caught by a sense of decency, she hid her face behind her arm. On the ferry, among the passengers, there was an older and well dressed person. This one, having heard their conversation, did not hesitate to push on by saying to the girl:

Miss, just say “Yes” and see what happens!

Encouraged by the daring advice, the ferry rower responded promptly: Yes Happy to know the consent of the rower, Thành Thái stood up, went toward the rower and said with tenderness:

My dear concubine, you may rest. Let me take care of rowing the ferry for you.

Everyone was surprised by that statement and finally knew that they were in front of young emperor Thành Thái, known for his anti-French activities, deposed and exiled later by the French authorities to the Reunion island because of his excess in “madness”. When the ferry reached the Nghinh Lương dock, Thành Thái ordered the passengers to pay for their tickets and led the young rower into the forbidden city.

Generally speaking, the concubines lived surrounded by Ladies of the Court, eunuchs and devoted their time in embroidering and weaving. Some died without ever having received the emperor’s favor, or having got out of the palace.

A famous poet of 18th century Nguyễn Gia Thiều known under the name of Ôn Như Hầu (because of his title), had denounced the injustice inflicted upon these women, their sadness and isolation, in his work ” Cung Oán Ngâm Khúc” (or Sadness of the Palace ). Others enjoyed their status of a favorite but none was equal to Ỷ Lan, the favorite of Lý Thánh Tôn of the Lý dynasty, who had assumed brilliantly the regency of the kingdom during her husband’s campaign against Champa.

Concubines sous la dynastie des Nguyễn (Cung tần mỹ nữ)

English version

Trong cunq quế âm thầm chiếc bóng
Ðêm năm canh trông ngóng lần lần
Khoảnh làm chi bầy chúa xuân
Chơi hoa cho rữa nhị dần lại thôi.

Dans le gynécée royal, je suis toute seule avec mon ombre
Tout le long de la nuit, j’attends avec impatience sa visite
Plusieurs printemps ont été partis instantanément
Il cessait de venir et je suis comme une fleur qui se fane.

Ôn Như Hầu

Hormis Gia Long, le fondateur et Bảo Ðại, le dernier empereur de la dynastie des Nguyễn, aucun empereur de cette dynastie n’accordait à son épouse principale le titre d’impératrice durant son règne. Aucun document historique trouvé jusqu’à nos jours ne nous permet de connaître les raisons de ce refus systématique depuis la mise en application du décret de l’empereur Minh Mạng. Par contre, celle-ci reçut seulement ce titre après sa disparition.

Malgré cela, elle était considérée toujours comme la première dame (Hoàng Qúi Phi) dans un gynécée fortement hiérarchisé dans lequel on compta neuf rangs à partir du règne de l’empereur Minh Mạng :

1ère concubine impériale ( Nhất giai Phi ) ( 1er rang )
2ème concubine impériale ( Nhị Giai Phi ) ( 2ème rang )
concubines supérieures ( de 3ème à 4ème rang ) (Tam Giai Tân và Tứ Giai Tân ) simples concubines ( de 5ème rang à 9ème rang ) ( Ngũ Giai Tiếp Dư , Lục Giai Tiếp Dư, Thất Giai Quí Nhân, Bát Giai Mỹ Nhân, Cữu Giai Tài Nhân ).

Venaient ensuite les Dames de la Cour, les suivantes, les servantes subalternes. On estime que ces femmes constituaient avec les eunuques, les reines mères et l’empereur une société minuscule dans la cité pourpre interdite de Huê’. Le statut de ces femmes (même celui des servantes), quoi qu’il fût, s’élevait considérablement lorsqu’elles donnaient naissance à un fils. En parlant de ces concubines, il est impossible de ne pas évoquer l’histoire d’amour de Nguyên Phi, la future impératrice Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu avec le prince Nguyễn Ánh, le futur empereur Gia Long. Celui-ci, vaincu par les Tây Sơn (ou les paysans de l’Ouest) en automne 1783, fut obligé de se réfugier dans l’île Poulo Condor (Phú Quốc). Il dut envoyer son fils Nguyễn Phúc Cảnh, âgé de 4 ans et accompagné par l’archevêque Pigneau de Béhaine en France pour demander l’aide militaire auprès du roi Louis XVI (traité de Versailles 1787) et se réfugier à Bangkok ( Thailande ) dans l’attente des renforts français. Avant l’heure de séparation, il s’empressa de couper en deux une barre d’or et remit à son épouse, Nguyên Phi, la moitié en lui disant:

Notre fils est déjà parti. Je suis sur le point de te quitter pour m’installer en Thaïlande. Tu restes ici pour t’occuper de notre reine mère. Je ne connais ni la date de mon retour ni le lieu de nos retrouvailles. Je te laisse la moitié de cette barre d’or comme le gage de notre amour. On aura l’occasion de se revoir plus tard si Dieu m’aura permis de vaincre les Tây Sơn.

Nguyễn Triều

Durant les années d’exil et d’échecs de Nguyễn Ánh dans la reconquête du pouvoir, Nguyên Phi continua à servir et à entretenir avec soin sa belle-mère, la reine Hiếu Khương (l’épouse de Nguyễn Phúc Luân) et à confectionner elle-même les uniformes pour les recrues. Elle arriva à surmonter toutes les difficultés réservées à sa famille et montra son courage et sa vaillance pour s’échapper des pièges tendus par ses adversaires.

Grâce à sa persévérance et à son obstination, Nguyễn Ánh arriva à vaincre les Tây Sơn en 1802 et à devenir notre empereur Gia Long. Au lendemain de ses touchantes retrouvailles, il interrogea son épouse Nguyên Phi sur la moitié de la barre d’or qu’il lui eut remise au moment de leur séparation. Celle-ci alla la chercher et lui la remit. En revoyant la moitié de cette barre dans son état luisant, l’empereur Gia Long fut tellement ému et dit à son épouse Nguyên Phi:
Cet or que tu a réussi à garder dans sa splendeur durant nos années difficiles et mouvementées montre bien que nous étions bien bénis par la grâce de Dieu pour pouvoir être ensemble aujourd’hui. Il ne faut pas oublier cela et il faut en reparler à nos rejetons.

Puis il réassembla les deux moitiés de la barre d’or et remit la barre dans son intégralité à Nguyên Phi. Cette barre d’or devint plus tard, sous le règne de Minh Mạng, non seulement le symbole de l’amour éternel du prince Nguyễn Ánh avec son épouse Nguyên Phi mais aussi un objet de vénération trouvé sur l’autel de l’empereur Gia Long et de l’impératrice Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu dans le temple Ðiện Phụng Tiên de la cité pourpre interdite de Huế.

Personne ne s’étonna que, grâce à sa fille Ngô Thị Chánh, l’ancien général des Tây Sơn, Ngô Vân Sở, ne fut pas exécuté sommairement par l’empereur Gia Long lors de sa victoire sur les Tây Sơn car sa fille était la concubine préférée du prince héritier Nguyễn Phúc Ðảm, notre futur empereur Minh Mạng. Quand celui-ci accéda au pouvoir, il n’hésita pas à accorder à cette concubine toutes les faveurs jusque-là réservées uniquement pour son épouse principale. Celle-ci, de son vivant, eut l’occasion de dire souvent à l’empereur :

Même si vous m’aimez tellement, le jour où je serai décédée, je me retrouverai toute seule dans la tombe avec les mains vides.

C’est pourquoi, lorsque celle-ci mourut quelques années plus tard, l’empereur se déplaça jusqu’au lieu de son enterrement tout en prenant avec lui deux taëls d’or. Il demanda ensuite à l’eunuque d’ouvrir les deux mains de la concubine. L’empereur déposa lui-même dans chaque paume un taël d’or et il resserra fortement les deux mains de sa concubine en disant avec émotion:
Je te donne deux taëls d’or pour que tu ne partes jamais avec les mains vides.
Cet amour, on le retrouva une cinquantaine d’années plus tard chez l’empereur poète Tự Ðức. Celui-ci composa, lors de l’obsèque de sa concubine préférée, un poème intitulé “Khóc Bằng Phi” dont les deux vers suivants immortalisaient l’amour et les sentiments que l’empereur Tự Ðức avait réservés pour sa concubine Bằng Phi:

Ðập cổ- kính ra, tìm lấy bóng
Xếp tàn-y lại để dành hơi
Je brise l’ancien miroir pour chercher ton ombre
Je serre tes habits fanés pour garder ta chaleur.

Sous la dynastie des Nguyển, le gynécée prit une dimension importante, Pour consolider son autorité et fidéliser ses subordonnés, l’empereur Gia Long lui-même n’hésita à mettre en place la politique d’alliance en prenant pour concubines la plupart des filles de ces derniers, ce qu’a révélé son confident, le mandarin français J.B. Chaigneau dans ses “Souvenirs de Huê’ 1864”. Mais quelquefois, la concubine de l’empereur peut être issue d’un milieu différent. C’est le cas d’une concubine de l’empereur Thành Thái, le père de Duy Tân. Celle-ci fut la passeuse d’un bac dans la région de Kim Long, connue pour le charme et la grâce de ses habitantes. C’est pourquoi on n’hésita pas à chanter souvent la chanson populaire suivante pour évoquer l’amour idyllique que l’empereur Thành Thái avait réservé pour la passeuse charmante du bac et son audace de se déguiser en un simple voyageur pour visiter Kim Long:

Kim Long có gái mỹ miều
Trẩm yêu trẩm nhớ trẩm liều trẩm đi

Kim Long est connue pour le charme de ses habitantes,
J’aime, je pense, j’ose et je pars.

Encouragée par ce conseil téméraire, la passeuse du bac répondit promptement: Oui Heureux de connaître le consentement de la passeuse, Thành Thái s’éleva, se dirigea vers la passeuse et lui dît avec tendresse:
Ma chère concubine, tu peux te reposer. Tu me laisses le soin de te remplacer pour conduire ce bac.
Tout le monde fut surpris par ces paroles et sut enfin qu’on fut en face du jeune empereur Thành Thái, connu pour ses activités anti-françaises, déchu et exilé plus tard par les autorités françaises à l’île de la Réunion à cause de ses excès et de sa “folie”. Une fois, le bac atteignant la Rivière des Parfums et stationnant à l’embarcadère Nghình Lương, Thành Thái demanda aux voyageurs de payer le ticket et conduisit la jeune passeuse dans sa cité interdite.

D’une manière générale, les concubines vivaient entourées de Dames de Cour, d’eunuques et consacraient leur temps à la broderie et au tissage. Certaines décédaient sans avoir jamais reçu la faveur de l’empereur, sans jamais être sorties du palais.

 

Un poète célèbre du 18ème siècle Nguyễn Gia Thiều connu souvent sous le nom Ôn Như Hầu (à cause de son titre), avait dénoncé l’injustice infligée à ces femmes, leur tristesse et leur isolement dans son oeuvre “Cung Oán Ngâm Khúc” (ou Tristesse du Palais). D’autres jouissaient du statut de favorite mais aucune ne pouvait égaler Ỷ Lan, la favorite du roi Lý Thánh Tôn de la dynastie des Lý qui avait assumé la régence du royaume avec brio durant la campagne menée contre le Champa par son mari.

 

Yếm (The bra)

French version

yem_dao
Being an integral part of four -paneled gown, Yếm is the most popular bra worn by Vietnamese women in the past. One finds in its manufacture a silk or cotton fabric square whose the ends are fixed by the strings tied behind the back and at the level of the neck. This is intended to cover and to support the chest and to leave naked the rest of the upper part of the body. Yêm causes not only lure of seduction but also pleasant freshness during the summer days.

However in winter, it becomes a kind of the underwear to which is added the four-paneled dress that allows the Vietnamese women to protect themselves against the cold.

In the Vietnamese tradition, the wasp’s waist is one of the characteristic features of female beauty. That is perhaps why the birth of this bra is related to this design to highlight the women’s line by showing the segmented body of the wasp with the association of “halter-neck” and tie on the back of this undershirt ( camisole in French ).

It was worn by all sections of the population without exception. But the notion of color which differentiate between the categories of people who wear it. The brown colour is intended for the farmers while the educated girls prefer the harmonious, elegant and discrete colors. For the elderly, the dark remains the most widely used. Despite this observation, it is possible to see Yếm with eccentric colours.

One does not known its origin but there Yếm was appeared for the first time in the 11th century under the Ly dynasty. It undergoes many changes over time before being again recently an glamourous fashion article, competitor of “Áo dài”. In the old days, it was accompanied by wearing a skirt and a turban cloth (black or brown) or purple gauze or a scarf that ends with a “Crow beak” at the top of the front. (khăn vuôn mõ quạ ). It is only during the Emperor Minh Mạng’s reign that the black pants was imposed instead of the skirt.

Yếm is an inexhaustible source for Vietnamese poets among which is the famous Hồ Xuân Hương. She has had the opportunity to describe not only the romantic and glamourous picture of this Vietnamese undershirt but also the innocence of a young girl living in a society ruled by Confucian immutable ethic, in his poem entitled “the girl asleep in the daytime” (Thiếu nữ ngủ ngày).

Mùa hè hây hẩy gió nồm đông
Thiếu nữ nằm chơi quá giấc nồng
Lược trúc lỏng cài trên mái tóc
Yếm đào trễ xuống dưới nương long
Ðôi gò Bông đảo sương còn ngậm
Môt lạch đào nguyên suối chưa thông
Quân tử dùng dằng đi chẳng dứt
Ði thì cũng dở ở không xong.

Summer breeze is sporadically blowing,
Lying down the young girl slides into sleeping.
Her bamboo comb loosely attached to her hair,
Her pink bra below her waist dropped down fair.
On these two Elysian mounds, the nectar is still remaining,
In that one Fairy rivulet, the current seems to stop flowing.
At such a view, the gentleman hesitated,
Odd to leave, yet inconvenient if he stayed.

Yếm is mentioned so many times in the popular poems. It reflects the strength and intensity of the love through these two following verses:

Trời mưa trời gió kìn kìn.
Đắp đôi dải yếm hơn nghìn chăn bông.

It’s raining and it made the wind with intensity.

To be covered with a pair of Yếm better than to get thousand duvets

It is difficult to separate from the person we fell in love unless we have become this undershirt to retain. That is what we have in the two following verses:

Kiếp sau đừng hóa ra người
Hóa ra dải yếm buộc người tình nhân.

In the future life, one should not be born a man
But it is necessary to be transformed into undershirt to retain the lover.

Being student (Đạo nghĩa làm người học trò)

French version

In memory of my teachers,
the Brothers of Jean Baptiste de la Salle.
 
etre_eleve

No Vietnamese can remain impassible when it comes to recall the years of study spent at school with their teacher. The image of their school keeps on being intimately carved in their memories.

That is the way composer Phạm Trọng Cầu felt in his song Trường Làng Tôi ( My village school ). How could they forget what has contributed in giving them their education, teaching them, and putting them on the road of apprenticeship in life? For them, one word taught by or one day of study with their teacher is enough to justify the obligation toward him.

Trường Làng Tôi ( My village school )

That is why it was repeated time and again when they were young that

Nhất nhật vi sư
Bán tự vi sư

Học một ngày cũng thầy
Học nữa chữ cũng thầy

The one who teaches us for one day or even half a word is worth being our teacher. Without the teacher, they cannot become who they are today. They owe him part of their life, their success and above all their education because it is him that gave them not only knowledge but also taught him the wisdom and apprenticeship of life. The following famous remark : Không thầy đố mầy làm nên ( Without the teacher you cannot succeed ) continues to occupy their mind and justify their behavior, their deep feelings toward their teacher. They give him such a crucial role that they do not hesitate to use the word “teacher” ( or Thầy in Vietnamese ). Thầy is sometimes used to address the father because it is he that gave them the first lesson in education. That is why the teacher remains the second person to be respected in the unchanging following Confucian trilogy: Quân, Sư, Phụ.

Whichever their age, position and level of education, they continue to remain the little pupil, the young disciple of their teacher.

They are not willing to neglect their respect toward their teacher even in moments the most perilous in their life. This was shown by emperor Hàm Nghi toward his teacher before the colonial authorities who were not able to identify Hàm Nghi physically when he was captured. The only person who could identify him was his teacher; therefore the latter was brought by force before the young Hàm Nghi. For the respect of his old teacher, he could not let him kneel down. He was obliged to prevent his teacher from executing this gesture. Because of this inopportune attitude, he was thus identified by the colonial authorities. He preferred to die instead of making an irreparable mistake toward the one who had taught him not only dignity and courage but also the duty toward his people and country. It was also the case of emperor Duy Tân with is tutor Eberhard in charge of supervising and reporting all his activities to the colonial authorities. Instead of being hated, he became one of the people that Duy Tân continued to respect during his reigning years. It was a habit to say in Vietnamese:
Kính thầy mới được làm thầy.
We should respect our teacher before becoming a teacher later.

It is in this Confucian spirit that young Vietnamese students were raised. They always try to listen to their teacher. They sometimes adopt an ambiguous attitude so as not to vex or bother their teacher even though when they are not entirely in agreement with him. It is the respect that emperor Gia Long knew how to maintain toward his tutor and spiritual guide, the bishop of Adran, His Highness Pigneau de Behaine during his reigning years. Age is not a factor in the behavior of a student toward his teacher who in several occasions was younger than him. It is shocking and moving to see sometimes an old student crossing arms in front of a young teacher but that never contradicts the intimate sentiments, the profound and sincere attachment he continues to keep for his teacher the way he does for his mother and his country. He knows what his teacher expects from him. He tries to keep up with this expectation, which sometimes puts him in a delicate and aberrant situation where he is himself in competition with his teacher.

It was the case of Phạm Duy Tri with his teacher Nguyễn Khắc Kínhduring a royal examination that took place in 1562 under the Mac dynasty. Issue of a very poor family and orphan of father at very early age, he was raised by his mother who did not hesitate to offer the teacher the only buffalo she possessed in order for the latter known for his years of experience in teaching in the village, to accept her son as his disciple. Moved by this mother’s sacrifice, teacher Nguyễn Khắc Kính agreed to take him as his student. A few years later, thanks to his assiduity and intelligence, he ended up in surpassing his teacher, which the latter saw during the provincial and general exams where he was himself a candidate. Knowing perfectly well his student’s state of mind and his profound sentiments the latter always reserved for him, he did not want his student, because of the respect he had toward him, to be penalized and would not put all his weights and ardor in the royal examination. For that, he told his student:

If you do not want to be brilliant in that exam, I would understand your behavior, your feelings. But you have to remember that this examination is reserved for the one who deserves to be chosen to serve the country. You must take into account the interest of the nation before any personal considerations. You should not betray your ideals and your country.

He reminded him the sentence that any school teacher would repeat to his student:
Bất nhượng ư sư
Không nên nhường thầy.

Do not concede to your teacher what you deserve.
Moved by the advice, Phạm Duy Tri nodded his head and kept what his teacher had told him. He passed the royal exam and acquired the title of Trạng Nguyên ( 1st doctor ). As for his teacher, he was classified second and received the title of Bảng Nhãn ( or 2nd doctor ).

The feelings that a Vietnamese has for his teacher never fade with the time, which was shown by lord Nguyễn Phúc Nguyên toward his spiritual teacher and counselor Ðào Duy Từ. To thank him, lord Nguyễn Phúc Nguyên did not hesitate to grant him a vibrant homage by giving to one of his fortifications located in central Vietnam the name “Lũy Thầy” (fortification of the Teacher ). This fortification was built to counter the Trinh from the north. Thanks to this naming, he was successful in giving gratitude a wide range through history and the entire nation. Today the fortification is still known by this name.

On the other hand those feelings become as the time goes by a kind of cement that link a Vietnamese a little more to his school, his village and his native country. They are also a gift of affection and respect that Vietnamese love to give their teacher in the Confucian spirit.

Culinary art ( Nghệ Thuật Ẩm Thực của người Việt)

French version
 
amthucvn

Vietnamese people grant a great importance to eating. It is the first necessity in their daily life and culture. Nothing is more amazing to see the use of “an” as the prefix in a great number of words. Among them we find: ăn nói ( to speak ), ăn mặc ( to wear ), ăn ở ( to live ), ăn tiêu ( to consume ), ăn ngủ ( to sleep ), ăn trộm ( to steal ), ăn gian ( to cheat ), ăn hiếp ( to bully ) and so on…It is usually said: Trời đánh tránh bữa ăn to means even God dare not disturb the Vietnamese during their meal.


Their eating is carefully elaborated according to the concept of Yin and Yang and the five elements (Thuyết Âm Dương Ngũ Hành) which serves as the fundamental basis of their Van Lang civilization.
Yin-Yang ( Âm Dương ) is the representation of the two poles of all things, a duality that is at the same time contradictory and complementary. Of the nature Yin is whatever is fluid, cold, humid, passive, somber, interior, female in essence like the sky, the moon, night, water, winter. Of the nature Yang is whatever is solid, hot, luminous, active, exterior, male in essence like the earth, the sun, fire, summer. Human is the hyphen between these two poles or rather between the Earth (Dương) and the Sky ( Âm ). Harmony may only be found in the equilibrium that human brings to its environment, universe and body. Vietnamese food therefore finds all its meticulous preparation and particularity in the dialectic relationship of the theory of Yin and Yang. It also shows the respect of the millennial cultural tradition of a farming country and of a civilization known for its rice farming on flooded rice fields (trồng lúa nước).

Yin – Yang in Vietnamese culinary art

© Đặng Anh Tuấn

That is why rice should not be missed in a Vietnamese meal. It is at the basis of several Vietnamese dishes (bánh cuốn, bánh xèo, phở, bún, bánh tráng, bánh chưng vân vân ) (ravioli, crepe, pho, vermicelli, rice paper, sweet rice cake etc..) Rice can be whole, round, long, crushed, scented, glutinous etc… More than a food, rice is for the Vietnamese people a tangible proof of their Bai Yue culture, a trace of civilization that is not lost under the weight of long Chinese domination.

The manner in Vietnamese eating is not foreign to the search for the middle-of-the-road attitude encouraged in the concept of Yin and Yang. ” Eating together ” requires in their view a certain respect, a certain level of culture in the art of eating because there exists an undeniable interdependence among the guests in the share of food and space. It is usually said: Ăn trông nồi , ngồi trông hướng.

When eating look for where the rice cooker is and when sitting look for where the direction is. That is the maxim that Vietnamese parents used to tell their children about their table manners. One has to behave oneself when invited to a meal. One should not eat too fast for not to be called impolite but should neither eat too slowly as one should not make other guests wait. Emptying one’s plate or the cook pot is not allowed because it gives the feeling of being greedy. On the contrary, eating too little implies a lack of mannerliness, which may vex the host. This cautious behavior could be summed up by the following statement: Ăn hết bị đòn, ăn còn mất vợ. (Emptying the cook pot deserves spanking, leaving some leftover leads to losing the spouse ). It is in the constant search for equilibrium evoked in the Yin and Yang theory that a Vietnamese must exercise in due course at a meal. It should not be ignored the “varied” nature brought in by Vietnamese food that is characterized by the diversity and visible exuberance in colors of the ingredients in the preparation.

Around a bowl of rice is the creation of a multitude of colors, flavors and dishes. The expression of the 5 senses (ngũ giác) is also found in a Vietnamese meal:  
smell: by the release of aromas and flavors of foods served,
sight: by various coloration of the ingredients that go in the preparation of the dishes,
taste: by the flavors of the dishes,
hearing: by the sound made by the sucking of tea or stock with the mouth,
touch: by the nonstop handling of chopsticks.

For some Vietnamese specialties (gà nướng (roasted chicken), gà luộc ( boiled chicken ), gỏi cuốn (spring rolls) ), the use of hand is highly appreciated. Most Westerners used to attribute to the Chinese the holder of chopstick civilization. However it is the product of the cradle of the rice growing civilization of South East Asia. It is what the Chinese historian Ðàm Gia Kiện has written in his book entitled “Cultural History of China” ( Lịch sử văn hóa Trung Quốc ) ( 1993, page 769 ):
At the time prior to the unification of China by Qin Shi Huang Di, the Chinese continued to use their hands to grasp food. It was a tradition found in people growing millet (kê), barley (mạch) and eating bread, hum bao ( bánh bao ) and meat. They only began to use chopsticks during their expansion toward Southern China.
That assertion has been justified by recent scientific discoveries. Chopsticks can only be made in a region where abundance of bamboo is not in doubt. That is the case of Southern China and South East Asia. They are the rudimentary tool shaped to the image of the bird’s bill to efficiently pick up grains of rice and fish without having to soil the hands with the plates containing water (soup, broth, fish cauce etc…). It is found in the Vietnamese use of chopsticks a simple as well as humoristic philosophy. A pair of chopsticks is always compared with a married couple.

That is why one used to say:
Vợ chồng như đôi đũa có đôi
Bây giờ chồng thấp vợ cao như đôi đũa lệch so sao cho bằng.

Husband and wife are like a pair of chopsticks
Now that husband is short and wife is tall
Like mismatched chopsticks can’t be paired at all.

During the Lê dynasty, breaking a pair of chopsticks is like a dissolution of marriage. One prefers having a stupid spouse to having a disastrous pair of crooked chopsticks. This preference is evoked many time in the following statement:

Vợ dại không hại bằng đũa vênh.

Besides the “vivacious” and “lively” characteristics found in the handling of chopsticks, the “collective” characteristics should not be ignored as an attribute to this rudimentary utensil. It is often referred to a bundle of chopsticks to evoke solidarity. The saying: Vơ đũa cả nắm( gather chopsticks in a bunch) reflects that idea when we want to criticize someone and his family in a dispute or debate.

The Vietnamese fierce will to give a big attention to the balance of Yin and Yang is found again in their way of eating. A good meal must meet a certain number of criteria where interdependence cannot be ignored:

  • 1) It must be in agreement with the weather. It cannot be defined as good even when it is served with tasty dishes.
  • 2) It must occur at a pleasant place and time otherwise it is not deemed good either.
  • 3) It must be shared with close friends otherwise the word good cannot be attributed to it.

That is why coming from the criteria mentioned above, a good Vietnamese meal is not necessarily well stuffed. Sometimes meagerness is found in a good meal. It is that of Vietnamese poor peasants where a clever mixture of aromatic herb flavors plays a preponderant role.
The judicious search for balance of Yin and Yang is undeniably shown in the dishes, the human body and between man and the environment. In the Vietnamese culinary art three following important points are turned up: 
1) Yin-Yang equilibrium in the makeup of the dishes.
 
Vietnamese people tend to distinguish dishes according to classification they established in relation to the five elements of Yin-Yang: hàn ( cold ) ( Water ), nhiệt ( hot ) (Fire), ôn ( warm ) ( Wood ), lương ( fresh ) ( Meta l) and bình ( temperate ) (Earth). They take into account the compensation, interaction and combination of ingredients and condiments in the elaboration of a dish. One notices a series of vegetables and condiments in in the makeup of Vietnamese recipes. Known for curing illnesses caused by the “cold” ( coughs, colds etc…), ginger (gung), the condiment of the Yang characteristics, is visible in all the dishes having tendency to bear the cold: Bí đao ( marrow quash ), cải bắp ( cabbage ) rau cải ( lettuce ) and cá ( fish ). Hot pepper is of Yang nature ( hot ) and frequently used in dishes having cold, temperate or foul-smelling characteristics ( seafood, steamed fish for example ). One used to eat fermented chicken’s or duck’s eggs ( trứng gà lộn, trứng vịt lộn ) having the Yin characteristics ( Âm ) along with a very flavorful leaf ( rau răm ) of the Yang ( Dương ) tendency. The Yin (Âm) bearing water melon is always eaten with the Yang ( Dương ) natured salt. The most typical Vietnamese dish remains the fish sauce. In the preparation of this national sauce, it is noticed there are 5 flavors classified according to the 5 element of Yin and Yang: mặn ( salty ) with the fish juice ( nước mắm ), đắng ( bitter ) with the zest of lemon ( vỏ chanh ), chua ( sour ) with the juice of lemmon ( or vinegar ), cay ( hot ) with powdered or crushed hot pepper and ngọt ( sweet ) with powdered sugar. Those five flavors ( mặn, đắng, chua, cay, ngọt ) combined and found in the national sauce of Vietnamese people correspond respectively to five elements defined in the theory of Yin and Yang( Thủy, Hỏa, Mộc, Kim, Thổ) ( Water, Fire, Wood, Metal, Earth).
 
2) Yin-Yang equilibrium in the human body.
 

Vietnamese food is sometimes used as an effective medicine to cure dysfunctions caused by the loss of balance in Yin and Yang in the human body. For the Vietnamese, the scenario seen in nature is also found inside their bodies. When an organ becomes too Yin, it leads to a slowdown in physical metabolism (feeling cold, slow heartbeats, indigestion etc…). On the other side, if it becomes too Yang, it triggers an acceleration of physical metabolism ( feeling hot, fast heartbeats, physical and mental hyperactivity etc…). A well-balanced Yin-Yang maintains life and assure good health. To regain this balance a person whose illness is of Yin nature ( Âm ) must eat dishes bearing Yang (Dương) characteristics. On the contrary a Yang-natured illness must be treated with Yin-natured dishes. To the Vietnamese, eating is taking care of oneself. Constipation (a Yang illness) can only be cured among the Yin dishes (chè đậu đen, chè đậu xanh etc..( meung bean, black bean compote, a Vietnamese desser t). On the other hand, Yin-natured diarrhea or stomach ache can be treated effectively with Yang-natured seasoned dishes (ginger (gừng, galangal (riềng)). The cold (a Yin-natured illness must find its solution in a bowl of rice porridge full of ginger slices.
 

3) Yin-Yang equilibrium with the environment. 
One used to say in Vietnamese : Ăn theo mùa ( Eating according to season ). This saying reflects the state of mind of the Vietnamese to be always in phase with nature and the environment in food.

In Summer, the supply of heat favors an abundance of vegetables, seafoods and fish. Therefore the Vietnamese people tend to eat vegetables and fish. They used to boil vegetables, pickle them (dưa) or make salads (gõi). Dishes that contain water are appreciated. It is the case of pho, the national stock of the Vietnamese people. Bitter and sour flavors cannot be absent either in the Vietnamese cuisine. It is the case of a mildly sour soup prepared with fish (or shrimps), tamarind (or pine apple) and tomatoes ( canh chua cá, canh chua tôm ).

On the other hand in Winter, to resist the cold, the Vietnamese prefer to eat meat and fatter dishes (of Yang characteristics). We notice a massive use of oily liquids (vegetable or animal) and condiments (ginger, chilly, garlic, pepper etc…). Slow cooking meat on low heat in fish sauce (rim thit), sauteing (xào) or frying meat (rán) are the cooking methods frequently used and conformed to climatic variations. Known as a tropical country (Yang)(Dương), Vietnam possesses a great number of dishes of cold characteristics ( Âm ). That is what the father of Vietnamese traditional medecine Hải Thượng Lãn Ông ( Lê Hữu Trác ) had an opportunity to emphasize in his work entitled “Nữ Công Thắng Lãm”. Out of 120 foodstuffs, he succeeded in picking about a hundred of Yin characteristics. This remark puts in evidence the unquestionable preference of Vietnamese for Yin dishes in their traditional food structure and the importance they keep granting to the search for a balance with nature and the environment. Vietnamese cuisine finds more and more followers in the West. Unlike other cuisines that play with sauces, it prefers using a lot of aromatic herbs and condiments. It is a cuisine that stands out for its lightness and digestibility. Much less fatty than Chinese cuisine, it does not miss showing its subtlety and originality. No less than 500 dishes are counted among them remains the imperial roll ( chả gìo). In this cuisine one finds not only a harmony of flavors and a multitude of subtle variations around a bowl of rice but also a profound and intimate agreement with nature and the environment.

There, Yin-Yang does not lose its vitality, the Vietnamese people, their soul and their temperament.